Сонцето ќе биде целосно прекриено повеќе од 6 минути

На 2 август 2027 година, светот ќе биде сведок на најдолгото целосно затемнување на Сонцето во XXI век, соопштуваат од американската вселенска агенција НАСА. Овој редок астрономски феномен ќе трае неверојатни 6 минути и 23 секунди во својата максимална фаза, претворајќи го денот во самрак за сите набљудувачи што ќе се најдат на идеалната траекторија на сенката.

Рекордно времетраење

Според пресметките на Центарот за вселенски летови „Годард“ (Goddard Space Flight Center), затемнување со ваков интензитет и должина не е забележано од 1991 година. Астрономите предвидуваат дека следен настан кој би можел да се мери со овој по времетраење ќе се случи дури во 2114 година.

Исклучителната должина на ова затемнување се должи на специфичната положба на Месечината. Таа ќе се наоѓа многу блиску до својот перигеј – точката од нејзината орбита која е најблиску до Земјата. Поради тоа, месечевиот диск ќе изгледа поголем, овозможувајќи му да го блокира Сонцето во значително подолг временски период.

Патот на целосната темнина

Траекторијата на целосното затемнување ќе опфати широки територии, поминувајќи низ делови од Европа, Африка и Блискиот Исток. Сенката ќе го започне својот пат од:

• Јужна Шпанија и Гибралтарскиот Проток;
• Северна Африка (Мароко, Алжир, Тунис, Либија и Египет);
• Саудиска Арабија и Јемен.

Времетраењето на целосната фаза ќе се зголемува во правец од запад кон исток. Апсолутниот максимум од над 6 минути целосен мрак ќе биде регистриран во близина на египетскиот град Луксор, каде во тој момент Сонцето ќе се наоѓа речиси во зенитот.

Уникатно совпаѓање на фактори

Научниците го дефинираат претстојниот настан како исклучително ретко совпаѓање помеѓу совршени астрономски услови и лесна географска достапност за набљудување. Оваа комбинација го прави затемнувањето во 2027 година еден од најзначајните небесни настани во наредните децении.

Револуција во градскиот транспорт

Од Менхетен кон меѓународниот аеродром „Џон Ф. Кенеди“ (JFK) полетаа првите целосно електрични воздушни такси возила. Компанијата Joby Aviation ги изведе првите демонстрациски летови со своите летала за вертикално полетување и слетување (eVTOL), отворајќи го патот за технологија која наскоро би можела да стане секојдневие во големите метрополи.

Карактеристики на леталото

Електричното летало, кое по изглед потсетува на огромен дрон со батерии, е дизајнирано за транспорт на пет лица – еден пилот и четворица патници. Главните предности на оваа технологија вклучуваат:

• Вертикално движење: Полетува и слетува вертикално како хеликоптер, а потоа со навалување на пропелерите продолжува да лета нанапред како авион.
• Еколошка одржливост: Бидејќи работи на електричен погон, леталото нема штетни емисии на гасови.
• Ниско ниво на бучава: Компанијата тврди дека нивните воздухоплови се значително потивки од традиционалните хеликоптери.

Целта е избегнување на сообраќајниот метеж

Проектот има за цел да ги поврзе постојните хелидроми во долниот и централниот дел на Менхетен со аеродромот JFK. Најголемата предност е заштедата на време – летот трае помалку од 10 минути, додека истото растојание со автомобил се поминува за еден до два часа, во зависност од сообраќајниот метеж.

„Со овие летови ја унапредуваме нашата работа на утврдување како воздухопловната технологија од новата генерација може да им служи на граѓаните на Њујорк и Њу Џерси“, изјави Кевин О’Тул, претседател на Лучката управа на Њујорк и Њу Џерси.

Партнерства и тестирања

Joby Aviation веќе соработува со големи компании како Delta Air Lines и Uber. Оваа десетдневна кампања над Њујорк е дел од поширокиот пилот-програм на Федералната управа за воздухопловство (FAA) за интеграција на eVTOL летала во воздушниот простор.

Покрај градското такси, американското Министерство за транспорт тестира вакви летала и за други намени:

• Регионален патнички превоз;
• Транспорт на товар и итна достава на оброци;
• Автономни летови;
• Потреби на енергетскиот сектор на отворено море.

Патот до целосната сертификација

FAA во 2024 година објави нови правила кои ги приближија воздушните такси возила до реалноста. Компанијата Joby Aviation моментално се наоѓа во завршните фази на процесот за сертификација, кој се состои од вкупно пет чекори. Податоците собрани од овие тест-летови ќе бидат искористени за донесување нови прописи кои ќе овозможат безбедна и широка примена на оваа футуристичка технологија.

Како да останете во контакт кога технологијата ќе затаи

Исчезнувањето на мобилниот сигнал и интернетот повеќе не е незамисливо сценарио. Без разлика дали се работи за технички дефект, прекин на струја, сајбер напад или вонредна ситуација, неколку едноставни подготовки можат да направат голема разлика. Иако целосниот прекин звучи екстремно, експертите советуваат дека е најважно однапред да имате основен план.

1. Користете СМС ако мрежата е делумно функционална

Кога мрежата е преоптоварена, класичните повици често не поминуваат. СМС пораките користат помалку ресурси и имаат поголема шанса да стигнат до примачот. Препорачливо е со членовите на семејството однапред да договорите кратки шифрирани пораки како:

• „Добро сум“
• „Тргнувам кон дома“
• „Земи ги децата“
• „Се гледаме на договореното место“

2. Инсталирајте апликации за офлајн комуникација

Ако мрежата и интернетот целосно паднат, постојат апликации кои овозможуваат комуникација на кратки релации преку Bluetooth или Wi-Fi Direct. Овие уреди создаваат сопствена мрежа меѓу корисниците во близина. Најпознати се:

• Briar: Фокусирана на приватност, работи без централни сервери.
• Bridgefy: Овозможува испраќање пораки преку Bluetooth на оддалеченост до 100 метри.

Важно: Овие апликации мора да ги инсталирате додека сè уште имате интернет пристап.

3. Преземете офлајн мапи

Многумина забораваат дека GPS-от често работи и без интернет, но без зачувани мапи е бескорисен. Преку апликации како Google Maps, MAPS.ME или OsmAnd, преземете ги однапред:

• Мапата на вашиот град;
• Рутата до дома и до работа;
• Локациите на болници, бензински пумпи и полициски станици.

4. Чувајте ги најважните документи во меморијата на телефонот

Услугите како Google Drive или iCloud се недостапни без интернет. Направете посебна папка во меморијата на телефонот со фотографии или скенирани документи од:

• Лична карта или пасош;
• Здравствена книшка или осигурителна полиса;
• Листа на итни контакти (напишана како обичен текст).

5. Радио како сигурен извор на информации

Во вонредни ситуации, радиото останува најсигурен канал за информации. Проверете дали вашиот телефон има вграден FM приемник (често бара жичани слушалки како антена). Сепак, најпаметно е да имате мал транзистор на батерии како резерва.

6. Штедете ја батеријата

Кога телефонот ќе го изгуби сигналот, тој троши многу енергија постојано барајќи мрежа. За да го продолжите траењето на батеријата:

• Вклучете „Airplane mode“ (Авионски режим);
• Намалете го осветлувањето на екранот;
• Исклучете ги сите непотребни апликации во позадина.

Најважниот совет: Договорете семеен план

Технологијата е само алатка. Најважно е со семејството однапред да знаете каде ќе се најдете ако комуникацијата прекине, кој оди по децата и кој е „централното лице“ за контакт во случај на делумна мрежа.

Утрово корисниците ширум светот се соочија со проблеми при користењето на Facebook, откако популарната социјална мрежа привремено престана да функционира.

Според првичните информации, дел од корисниците не можеле да се најават на своите профили. Проблемите биле пријавени и на мобилната апликација и на веб-верзијата.

Засега нема официјално објаснување од компанијата Meta Platforms за причините за прекинот, ниту колку долго траел падот. Слични прекини во минатото најчесто биле поврзани со технички проблеми или ажурирања на системите.

Најпопуларната алатка за вештачка интелигенција на светот, ChatGPT, моментално е недостапна за голем број корисници ширум светот. Сервисот на компанијата OpenAI се соочува со сериозни технички проблеми, при што алатката воопшто не одговара на прашањата, а кај многумина не се вчитува ниту почетната страница.

Засега не е познато колку долго ќе трае овој прекин, но извештаите покажуваат дека сервисот е целосно недостапен или работи со огромни потешкотии во најголемиот дел од светот.

Бројни корисници веќе ги пријавија дефектите на платформата Downdetector, специјализирана страница која во реално време ги следи проблемите во работата на веб-сервисите. Социјалните мрежи се преплавени со поплаки од луѓе кои се потпираат на оваа технологија за секојдневните работни и едукативни задачи.

Од OpenAI сè уште немаат официјално соопштение за точната причина за падот, ниту пак прецизна најава кога корисниците можат да очекуваат нормализирање на услугата.

Амбициозниот план на НАСА за енергетска независност во вселената

Човечките капацитети за истражување на вселената значително напреднаа во последните години. По успешните чекори на мисијата „Артемида“, американската вселенска агенција НАСА сега си постави уште поамбициозна цел: поставување на нуклеарни реактори на Месечината до 2030 година.

Проектот се фокусира на развој на нуклеарна енергија преку фисија, со планови за лансирање на реактор со средна моќност во орбитата веќе до 2028 година. За реализација на оваа сложена задача, НАСА соработува со Министерството за енергетика и Министерството за одбрана на САД.

Зошто соларната енергија не е доволна?

Иако соларната енергија е примарен извор за многу досегашни мисии, таа има сериозни ограничувања за долготраен престој на Месечината:

• Долги лунарни ноќи: Една ноќ на Месечината трае околу 14 земни денови. Во овој период соларните панели се бескорисни, а капацитетот на батериите не е доволен за одржување на цела база.
• Екстремни услови: Во постојано засенчените региони, како што е јужниот пол на Месечината, сончевата светлина никогаш не допира. Токму овие региони се клучни за истражување бидејќи содржат воден мраз.
• Стабилност: Нуклеарните реактори овозможуваат континуирано производство на енергија со години, независно од временските услови или локацијата.

Технички капацитети и идни цели

Се очекува системот за енергија од фисија да има капацитет од 40 до 100 киловати електрична енергија. Оваа моќност е доволна за одржување на мало лунарно живеалиште, научни лаборатории и опрема за ископување ресурси.

Клучни карактеристики на проектот вклучуваат:

• Автономија: Системот ќе работи самостојно со минимална потреба од одржување од страна на астронаутите.
• Модуларност: Технологијата ќе биде скалабилна, што овозможува нејзино проширување според потребите.
• Тест за Марс: Месечината ќе служи како тест-полигон за усовршување на технологиите кои подоцна ќе се користат за мисии со екипаж до Марс.

„Нуклеарната енергија во вселената ќе ни обезбеди одржлива електрична енергија, греење и погон неопходни за постојано присуство на Месечината, Марс и пошироко“, истакнуваат од Канцеларијата за наука и технологија на Белата куќа.

Ново откритие на роверот Curiosity

Марсоходот на НАСА, Curiosity, откри уникатни „мрежни“ структури на падините на планината Шарп, кои досега беа невидливи за камерите. Ова значајно откритие сугерира дека водата можеби се задржала во длабочините на Марс многу подолго отколку што се веруваше претходно.

Мистериозните „кутиести“ формации

Во последните шест месеци, роверот истражуваше специфични предели каде карпестите гребени се испреплетуваат со песочни низини. До неодамна, овие „кутиести формации“ беа видливи само од орбитата, што предизвикуваше бројни теории за нивното потекло. Директниот контакт со овие структури им овозможи на научниците да го следат движењето на античките подземни води и да утврдат колку долго условите на Марс биле погодни за живот.

Од птичја перспектива, овие области наликуваат на џиновска мрежа расплетана низ марсовската почва. Сепак, на самиот терен, Curiosity сними мрежа од карпести гребени со висина од еден до два метри.

Улогата на водата во создавањето на релјефот

Според експертите од НАСА, овие структури се формирани од вода која некогаш еродирала пукнатини во карпите, оставајќи зад себе минерални талози. Со текот на времето, овие наслаги се фосилизирале, создавајќи цврсти „ѕидови“ кои опстојуваат до денес. Додека минералите ги зајакнувале овие делови претворајќи ги во гребени, околните меки делови без минерална заштита биле обликувани и избришани од ветерот.

Нови сознанија за марсовската историја

Клучен детал е фактот што овие структури се пронајдени на голема надморска височина на планината Шарп. Оваа планина, висока околу 5 километри, претставува еден вид архива на историјата на Марс, каде секој слој карпи одговара на одредена климатска епоха.

Тина Сигер, истражувач од Универзитетот Рајс, објаснува дека присуството на овие формации на таква локација укажува на важен факт: „Нивото на подземните води морало да биде доста високо, што значи дека водата неопходна за одржување на животот можела да се задржи многу подолго отколку што претпоставувавме врз основа на снимките од орбитата“.

Необјаснети минерални појави

За време на истражувањето, Curiosity откри и мал минерални формации (нодули) по должината на гребените. Нивниот распоред сè уште е мистерија за научниците и може да укажува на повеќе фази на активност на подземните води.

• Гребените најверојатно биле првично цементирани од минерали.
• Подоцнежните епизоди на присуство на вода веројатно ги создале нодулите околу нив.
• Овие фази го потврдуваат сложеното водно минато на Црвената планета.

Веројатноста гигантски астероид да се судри со Земјата во 2032 година е во пораст. Според податоците на НАСА пренесени од Interesting Engineering, шансите за судир со опасниот астероид се искачија на 3,1%. Небесното тело, означено како 2024 YR4, има дијаметар од приближно 54 метри, што е споредливо со висината на Кривата кула во Пиза.

Хронологија на проценките

Од почетокот на набљудувањата во декември минатата година, пресметките за веројатноста за удар постојано се менуваат:

• 7 февруари: Проценета веројатност од 1,2%;
• Март: Пораст на 2,3%, па на 2,6%;
• Сегашна состојба: Ризикот изнесува 3,1%.

Иако овој процент се смета за висок во астрономски рамки, научниците нагласуваат дека постои 96,9% шанса астероидот безбедно да помине покрај нашата планета. Со прибирање на нови податоци, овие предвидувања дополнително ќе се прецизираат.

Потенцијални последици и зони на ризик

Астероидот беше откриен во декември 2024 година преку проектот ATLAS во Чиле. Доколку дојде до судир, енергијата на ударот се проценува на 8 мегатони, што е за 500 пати посилно од атомската бомба фрлена врз Хирошима во 1945 година.

Потенцијалната зона на удар опфаќа огромен појас кој се протега од Тихиот Океан, преку Јужна Америка, Атлантикот, Африка и Блискиот Исток, па сè до Азија. Во оваа зона се наоѓаат велеградови како Богота, Лагос, Мумбај и Дака, каде живеат над 100 милиони луѓе.

Ранг на опасност според Торинската скала

Астероидот 2024 YR4 моментално е рангиран на ниво 3 на Торинската скала. Ова значи дека објектот бара внимателно набљудување од страна на астрономите бидејќи веројатноста за судир надминува 1%. НАСА во моментов го смета за единствениот познат голем астероид со вакво ниво на ризик.

Следни чекори во истражувањето

За попрецизно одредување на неговата орбита и големина, научниците ќе го користат напредниот телескоп „Џејмс Веб“. Ова е неопходно бидејќи сегашните проценки се базираат на рефлектираната светлина, која може да биде непрецизна.

Европската вселенска агенција (ЕСА) најави дека набљудувањата ќе се одвиваат во две фази:

• Март: Кога астероидот е највидлив и најсветол;
• Мај: За финално дефинирање на неговата патека пред да стане невидлив за телескопите до 2028 година.

Според сегашните проекции, астероидот би требало да помине најблиску до Земјата на 22 декември 2032 година, на растојание од околу 106.200 километри. Иако не е доволно голем за да предизвика глобално истребување, тој претставува реална закана за кој било населен центар во случај на директен удар.

Новото научно истражување, базирано на податоци од НАСА, открива дека нивото на кислород во атмосферата на Земјата ќе се исцрпи значително побрзо отколку што предвидуваа претходните модели. Ова значи дека планетата ќе стане несоодветна за живот многу порано од очекуваното.

Научниците Казуми Озаки и Кристофер Т. Рајнхард пресметале дека критичната точка ќе настане како последица на постепеното ширење на Сонцето, што на крајот ќе доведе до уништување на биосферата.

Историјата и еволуцијата на кислородот

Пред околу 2,5 милијарди години, атмосферата на Земјата речиси и да не содржела кислород. Ова се променило со појавата на организми кои почнале да произведуваат кислород како нуспроизвод на фотосинтезата. Овој процес, познат како „Големиот оксидациски настан“, овозможил развој на богата биосфера каква што познаваме денес.

Сепак, научниците предупредуваат дека оваа средина богата со кислород не е трајна. Според нивните наоди:

• Претходните проценки велеа дека Земјата ќе остане населива уште 2 милијарди години.
• Новите податоци сугерираат дека овој рок е преполовен – човештвото има на располагање уште околу 1 милијарда години.
• Критичниот период се очекува да настане околу 1.000.002.021 година.

Зошто ќе исчезне кислородот?

Главната причина за овој процес е Сонцето. Како што старее, Сонцето постепено ќе се шири и ќе емитува повеќе топлина. Ова ќе предизвика:

• Забрзано испарување на водата од површината на планетата.
• Распаѓање на кислородната средина во горните слоеви на атмосферата.
• Неможност на растенијата и микроорганизмите да одржуваат високи нивоа на кислород преку фотосинтеза.

Што значи ова за човештвото?

Иако нема причина за моментална паника, студијата објавена во списанието Nature Geoscience ја нагласува важноста на долгорочното справување со климатските промени. Ако човештвото успее да ги надмине своите деструктивни тенденции, идните генерации би можеле да најдат начин да ја стабилизираат ситуацијата или да се преселат на други планети.

НАСА веќе планира мисии, како што е Large Ultraviolet Optical Infrared Surveyor (LUVOIR), кои ќе овозможат набљудување на слични процеси на далечни планети, помагајќи ни подобро да го разбереме потеклото и исчезнувањето на животот во Универзумот.

Едно од најголемите прашања во физиката, кое ги измачува научниците цел век, гласи: колку долго живее еден слободен неутрон пред да се распадне? Се чини дека одговорот на оваа енигма е конечно на повидок, а неговите импликации би можеле целосно да го променат нашето разбиране за фундаменталните честички и структурата на Вселената.

Потеклото на мистеријата

Сè започнува во 1932 година, веднаш по откривањето на неутронот. Научниците оттогаш се обидуваат прецизно да го измерат времето на неговиот распад кога не е врзан во атомско јадро. Ова мерење, познато како „животен век на неутронот“, е клучно за нуклеарната физика и за објаснувањето како се формирале првите хемиски елементи неколку минути по Големиот тресок.

Проблемот со двата методи

За мерење на животниот век на неутроните се користат два основни методи, кои за жал даваат различни резултати:

• Метод на „сноп“: Се насочуваат неутронски снопови и се брои бројот на произведени протони. Овој метод покажува просечен животен век од 888 секунди.
• Метод на „шише“: Ултрастудени неутрони се заробуваат во „стапици“, а по одредено време се бројат преостанатите. Овој метод покажува 878 секунди.

Разликата од 10 секунди можеби изгледа мала, но во физиката на елементарните честички, ова е огромно и необјасниво несовпаѓање.

Нова теорија: „Тмниот“ водороден атом

Физичарот Јуџин Окс нуди револуционерно решение за овој проблем. Според неговото истражување, во мал процент од случаите (околу 1%), неутронот не се распаѓа на три честички (протон, електрон и антинеутрино), туку на само две: неутрино и егзотичен вид на водороден атом.

Окс ја именува оваа честичка како водород од „втор тип“. Кај овој атом, електронот е толку блиску до протонот што честичката нема електричен диполен момент. Тоа значи дека таа не може ниту да емитува, ниту да апсорбира светлина, што ја прави невидлива за сите традиционални детектори и електромагнетни инструменти.

Зошто ова е важно?

• Објаснување на разликата: Методот на сноп го преценува животниот век бидејќи не ги регистрира овие „невидливи“ распади. Кога ќе се вкалкулира овој 1% на невидлив распад, разликата од 10 секунди исчезнува.
• Решавање на мистеријата со темната материја: Иако овие атоми се невидливи за светлината, тие имаат маса и гравитација. Окс тврди дека овој втор тип на водород може да биде главната компонента на барионската темна материја.

Заклучок

Доколку оваа хипотеза се потврди, таа би го решила еден од најстарите проблеми во современата физика без потреба од измислување на комплицирани нови честички. Ова би значело дека 85% од Вселената, која досега ја сметавме за недостапна, всушност е составена од обични честички организирани на необичен и досега незабележан начин.