Оваа година Хаџот го одбележаа трагедии, кога најмалку 922 аџии од различни националности ги загубија животите, од кои повеќето поради причини поврзани со жештините, според пресметката на новинската агенција Франс прес.
Хаџот, еден од најмасовните собири во светот, носи милиони луѓе во Саудиска Арабија секоја година.
Оваа верска обврска – патување кое се случува еднаш во животот за финансиски и физички способните муслимани – официјално заврши во средата.
Би-Би-Си не можеше самостојно да го потврди бројот на пријавени смртни случаи.
На 19 и 20 јуни Би-Би-Си побара коментар од саудиските власти за веста за големиот број загинати и критики на организаторите, но не доби официјален одговор.
Сепак, кралството се пофали со успехот на сопствените здравствени планови за овогодинешната сезона на Хаџ.
„Сезоната на хаџот беше лишена од какви било епидемии или закани за јавното здравје, и покрај големиот број аџии и предизвиците што ги предизвикуваат високите температури“, рече во изјавата саудискиот министер за здравство Фахад Ал Џалаџел.
Саудиските власти соопштија дека околу 1,83 милиони аџии учествувале во ритуалот оваа година, додека 1,6 милиони од нив дошле од странство.
Би-Би-Си ги разгледа факторите кои можеа да придонесат за толку многу смртни случаи на Хаџ оваа година:
Се верува дека жештината во Саудиска Арабија, со температури до 51,8 степени Целзиусови во сенка, е главниот фактор зад големиот број на смртни случаи.
И покрај предупредувањата од саудиското Министерство за здравство да избегнуваат излегување на жештина и да ги одржуваат луѓето хидрирани, многу аџии беа погодени од топлотен стрес и топлотен удар.
Арапски дипломат првично ги припиша речиси сите 658 пријавени смртни случаи на египетски државјани на екстремните горештини.
Многу од овие аџии немаа соодветни дозволи за хаџ, што потенцијално го ограничува нивниот пристап до организирана поддршка и ресурси.
„Преживеав само по милоста Божја, беше неверојатно жешко“, рече Ајша Идрис, нигериска аџика, говорејќи за Светскиот сервис на Би-Би-Си.
„Тие ги затворија сите врати на Каба (камената зграда во центарот на најважната исламска џамија). Моравме да се качиме на покривот, кој беше жешко“.
Морав да се заштитам со чадор и постојано да се посипувам со Замзам (света вода).
„Мислев дека во еден момент ќе се онесвестам и некој мораше да ми помогне со чадорот. „Не очекував дека топлината ќе биде толку силна“, додава таа.
Друга аџија, Наим, наводно починала од топлотен удар, принудувајќи го нејзиното семејство да бара одговори.
„Комуникацијата со мајка ми нагло беше прекината. Поминавме денови во потрага по неа, само за да дознаеме дека таа починала за време на хаџот“, изјави нејзиниот син за BBC News на арапски, додавајќи дека ќе и ја исполни желбата да биде погребана во Мека.
Надлежните обезбедија различни средства за разладување
Аџиите се соочуваат со различни опасности поради досега неприкосновената топлина, тешките физички активности, бескрајните отворени простори, а многу од нив се постари или болни или и двете.
Смртните случаи од топлина за време на хаџот не се ништо ново и се евидентирани од 15 век.
Минатата година саудиските власти пријавија повеќе од 2.000 случаи на топлотен стрес меѓу аџиите.
Научниците предупредуваат дека глобалното затоплување дополнително ќе ги влоши временските услови.
„Хаџилук функционира во топла клима повеќе од еден милениум, но климатската криза ги влошува тие услови“, вели Карл-Фридрих Шлауснер од Climate Analytics во новинската агенција Ројтерс.
Неговото истражување покажува дека со глобално зголемување од 1,5 степени Целзиусови во споредба со прединдустриските нивоа, ризикот од топлотен удар за време на Хаџ може да се зголеми и до пет пати.
Сегашните проекции сугерираат дека светот би можел да достигне 1,5 степени Целзиусови затоплување пред 2030 година, зголемувајќи ги предизвиците за аџиите во иднина.
Според неколку сведоштва, лошото управување од страна на саудиските власти дополнително ги влошило екстремните услови, што доведе до криза во многу области наменети за аџии.
Велат дека сместувањето и капацитетите биле лошо организирани, со преполни шатори во кои немало соодветно разладување и санитарни јазли.
Амина (не нејзиното вистинско име), 38-годишна од Исламабад, вели: „Немаше клима во нашите шатори во силната топлина на Мека. Дозерите за вода што беа поставени таму најчесто немаа вода“.
Некои аџии се пожалија дека во некои шатори не било соодветно разладување
„Имаше толку малку воздух во шаторите што бевме облеани во пот и тоа беше страшно искуство“, додава таа.
Фаузија, аџија од Џакарта, се согласува, додавајќи: „Многумина се онесвестија поради пренатрупаноста и прегреаните шатори“.
„Ја чекавме вечерата до вечерта, па луѓето во шаторите беа гладни“, додава таа.
Таа би ги поздравила подобрувањата, но смета дека „ова беше најдобро организираниот хаџ досега“.
Аџиите, исто така, честопати биле принудувани да одат на долги растојанија во голема топлина, при што некои ги обвинуваат блокадите на патиштата и лошо организираниот транспорт.
Пакистански аџија, кој сака да остане анонимен, вели: „Бевме принудени да пешачиме пат долг седум километри без вода и сенка. Полицијата подигна барикади, принудувајќи не да одиме непотребно долги растојанија“.
Според неа, возилата на саудиската влада биле достапни, но не биле користени за аџии кои би се разболеле и би изгубиле свест поради топлината.
„Во логорите луѓето се чуваа како кокошки или животни од фарма, немаше простор да се помине меѓу креветите, а неколкуте бањи не беа доволни за стотици луѓе.
Мухамед Ача, организатор на хаџ за приватни групи, се согласува.
„Ова е мојот 18-ти хаџ и, според моето искуство, саудиските контролори не ми помагаат. Контролираат, но не помагаат“, вели тој.
Според Аца, во текот на летото, просечниот аџија може да биде принуден да пешачи најмалку 15 километри дневно.
Ова ги изложува на топлотен удар, замор и отсуство на достапна вода, вели тој.
„Претходните години кружните текови беа отворени за пристап до шаторите, но сега сите тие правци беа затворени. Како резултат на тоа, обичен аџија, дури и ако престојувал во шатор од категорија А во зона 1, морал да пешачи 2,5 километри на летните горештини за да стигне до својот шатор“, објаснува тој.
„Ако има итен случај на патот, никој не може да дојде до вас 30 минути. Исто така, не беше организирано спасување животи, а по овие траси немаше пунктови со вода“, додава Ача.
Одложена медицинска помош
Наводно, многу аџии добиле несоодветна медицинска нега.
Според голем број аџии, возилата на брза помош и прва помош не биле достапни за оние кои доживеале топлотна исцрпеност или други здравствени проблеми.
Амина раскажа како кога на колега аџија му требало кислород поради клаустрофобија, биле потребни 25 минути за да пристигне брзата помош и покрај нивните очајни молби.
„Конечно пристигна брзата помош, а докторот не го прегледа повеќе од две секунди, рече „Добро е“ и си замина“, додаде таа.
Сепак, саудиското Министерство за здравство укажа на ресурсите што се издвојуваат за благосостојба на аџиите.
Во владиното соопштение се вели дека обезбедила 189 болници, здравствени центри и мобилни клиники со комбиниран капацитет од повеќе од 6.5000 кревети и повеќе од 40.000 медицински, технички и административен персонал и волонтери.
Тие беа поддржани од повеќе од 370 амбулантни возила, седум служби за воздушна брза помош и силна логистичка мрежа составена од 12 лаборатории, 60 камиони за снабдување и три мобилни медицински складишта стратешки поставени на сите свети места, се вели во соопштението.
Администрацијата на Здравствениот дом Маках објави дека го зголемила нивото на подготвеност како што се приближува сезоната на Хаџ.
Искористени се сите капацитети за обука на персоналот и задоволување на потребните потреби за непречена работа во сите амбулантски амбуланти во сите болници и центри, а во различни здравствени установи се издвоени 3.944 кревети, од кои 654 кревети за интензивна нега.
За да оди на хаџ, аџиите мора да аплицираат за специјална хаџ виза.
Но, некои поединци се обидуваат да одат на аџилак без соодветна документација.
Се верува дека овој проблем на „неофицијалниот хаџ“ придонел за преголемиот број на смртни случаи.
Аџиите без соодветна документација често ги избегнуваат надлежните, дури и кога им е потребна помош.
Властите ги обвинија за дел од пренатрупаноста во шаторите.
„Се сомневаме дека оние кои користат не-хаџ визи се инфилтрирале во областите резервирани за Хаџ“, вели Мустолих Сираџ, претседател на индонезиската Национална комисија за хаџ и умра (Комнас Хаџи).
АФП цитира арапски дипломат кој вели дека најмалку 658 Египќани починале оваа сезона, вклучувајќи 630 без дозвола за хаџ.
Сад Ал Кураши, советник на Националниот комитет за хаџ и умра, изјави за Би-Би-Си: „Секој што нема хаџ виза нема да биде толериран и ќе мора да се врати во својата земја“.
Тој посочува дека нередовните аџии се идентификуваат со помош на Нусук картички кои се даваат на официјалните аџии и содржат баркод за влез во светите места.
Многу аџии одат на Хаџлук при крајот на својот живот, или откако ќе го спасат целиот свој живот, или со надеж дека кога ќе умрат, ќе умрат таму.
На пример, муслиманската заедница во Бангладеш смета дека е среќа да умре за време на хаџот.
Сметаат дека тоа носи посебен статус.
Ова е една од причините зошто секоја година има смртни случаи на хаџот.
Во сезоната 2022-23. ги имаше околу двесте.
Што се случува ако некој умре за време на хаџот?
Кога аџија умира за време на хаџот, смртта се известува во мисијата на Хаџ.
Тие користат нараквици или идентификација околу вратот за да го потврдат идентитетот.
Потоа лекарот издава потврда, а Саудиска Арабија издава потврда за смрт.
Погребните молитви се одржуваат во важни џамии како што се Месџид Ал Харам во Мека или Пророкот џамија во Медина, во зависност од тоа каде настапила смртта.
Телото се мие, завиткува и транспортира во ладилници обезбедени од саудиската влада, покривајќи ги сите трошоци.
Погребувањата се едноставни, без ознаки, понекогаш со неколку тела закопани на едно место.
Во книгите на гробиштата е наведен кој каде е погребан, за да можат семејствата да ги посетат гробовите доколку сакаат.
Саудиската влада вели дека, заедно со различни групи и Црвената полумесечина, обезбедува „достоинствени и почитувани погреби“.