ТЕХЕРАН се соочува со невидена криза во лидерството по убиството на ајатолахот Али Хамнеи во заедничките американско-израелски напади во саботата. Итната потреба на режимот за наследник е комплицирана од тековната војна, а сега и од нападот врз телото одговорно за избор на негов наследник. Зградата на Собранието на експерти во Ком беше погодена во американско-израелските напади во неделата, објавија медиумите, пренесува „Еуроњуз“.
Израелски функционер за одбрана изјави за израелските медиуми дека нападот бил насочен кон зградата за време на гласањето за наследник на Хамнеи, иако остана нејасно колку од 88-те членови на телото биле присутни.
Според уставот на Исламската Република, Собранието на експерти од 88 члена, составено претежно од високи свештеници, има овластување да назначи нов ајатолах. Додека Собранието не се состане и не донесе одлука, привремено ја презема власта тричлен совет, чиј состав Техеран го објави во неделата.
Составен е од претседателот Масуд Пезешкијан, врховниот судија Голам-Хосеин Мохсени-Еџеи и ајатолахот Алиреза Арафи, член на Советот на чувари избран од Советот на претпазливост. Ова е само втор пат уставниот процес да биде активиран.
Првиот пат беше во 1989 година по смртта на ајатолахот Рухолах Хомеини, кога Хамнеи беше именуван за негов наследник, но таа транзиција, за разлика од сегашната ситуација, беше во голема мера мирна.
Мохсени-Еџеи, кој беше назначен од Хамнеи во јули 2021 година, се смета за тврдокорен со искуство на обвинителски и судски позиции за време на задушувањето на протестите. Претходно беше министер за разузнавање од 2005 до 2009 година.
Во јануари, кога низ Иран избувнаа економски протести, Мохсени-Еџеи вети „никакви отстапки“ за оние што ги нарече „бунтовници“. Тој се смета за еден од можните наследници. Арафи е заменик-претседател на Собранието на експерти и ги раководи иранските религиозни семинарии. Тој привлече меѓународно внимание во мај 2022 година кога се сретна со покојниот папа Франциск во Ватикан.
Според медиумските извештаи, Арафи е „истакнат тврдокорен свештеник“ и „цврст поддржувач на основната идеологија на Исламската Република“. Како и Мохсени-Еџеи, тој се смета за потенцијален наследник.
„Собранието на експерти“ често е критикувано поради недостатокот на независност. Советот на чувари, чии членови ги назначува Хамнеи, ги проверува кандидатите за советот, што значи дека гласовите на опозицијата или дисидентите во голема мера се отсутни.
Шпекулациите за можни наследници го вклучуваат Моџтаба Хамнеи, син на Али Хамнеи, за кој се вели дека има поддршка од тврдокорните фракции и Корпусот на исламската револуционерна гарда (ИРГЦ), војската на режимот. Поранешниот претседател Хасан Рохани, претходно дисквалификуван од Собранието, и Хасан Хомеини, внукот на Рухолах Хомеини, на кого претходно му беше забрането да се кандидира, остануваат можни кандидати.
Садек Амоли Лариџани, поранешниот шеф на судството и сегашен претседател на Советот за претпазливост, тело чија моќ произлегува од неговата советодавна улога на ајатолахот, и неговиот брат Али Лариџани се сметаат за способни да го зачуваат режимот под екстремен притисок.
Али Лариџани моментално игра централна улога во координирањето на националната безбедност и е поврзан со задушувањето на протестите. Само пред неколку недели, самиот Хамнеи му делегираше дополнителни овластувања на Али Лариџани, особено во надворешните работи, што го прави потенцијална следна цел за елиминација.
Децентрализиран синџир на команда
Семејството Лариџани има долга историја на обвинувања за корупција, кои беа особено истакнати за време на претседателствувањето на Махмуд Ахмадинеџад, уште еден ирански лидер убиен во неодамнешните напади.
Се чини дека иранските власти предвиделе голема воена акција и однапред го децентрализирале синџирот на команда. Изјавите на министерот за надворешни работи Абас Арагчи за нападите на ИРГК сугерираат дека регионалните и покраинските команданти можеби добиле однапред одобрени оперативни овластувања во случај повисокото раководство да биде онеспособено.
Али Лариџани, секретар на Врховниот совет за национална безбедност на Иран, тврди дека Иран е подготвен за долготрајна војна. Доколку системот на Исламската Република преживее, наследникот веројатно ќе остане во рамките на постојната структура на моќ. Поважно за иднината на Иран, сегашната криза е тест за способноста на режимот да преживее за време на војна и во услови на континуирани политички и економски притисоци.