Глобалните пазари на храна и енергенси влегоа во нова фаза на нестабилност, откако војната во Персискиот Залив ескалираше без јасни знаци за брзо смирување. Последиците веќе се чувствуваат и во Европа, каде растот на цените на енергијата директно се прелева врз цените на житарките и земјоделските производи.
Енергетскиот сектор е меѓу најпогодените, што е очекувано со оглед на клучната улога на Блискиот Исток во глобалното снабдување со нафта и гас. Зголемените трошоци за енергија предизвикуваат синџирна реакција, туркајќи ги нагоре цените на речиси сите стоки, вклучително и храната.
Во вакви услови, геополитиката и движењата на доларот стануваат главни двигатели на пазарите. Трговците внимателно ги следат изјавите на Доналд Трамп, обидувајќи се да ги предвидат следните берзански реакции. Во меѓувреме, доларот зајакна во однос на еврото, со курс кој се движи околу 1,15, што дополнително ги поддржува цените во Европската Унија. Овој тренд влијае и на физичкиот и на фјучерс пазарот, вклучително и тргувањето на Euronext.
Дополнителен фактор на неизвесност е позицијата на инвестициските фондови, кои имаат значителни „долги“ позиции кај пченката, сојата и пченицата – вкупно над 92 милиони тони. Иако во нормални услови ова би сигнализирало пад на цените, актуелниот геополитички контекст ја менува логиката на пазарот.
Поради растот на цените на ѓубривата и енергијата, се очекува дел од земјоделците да се пренасочат од пченка кон соја и сончоглед, кои бараат помали вложувања. Ова може дополнително да влијае врз глобалната понуда и цените во наредниот период.
Во САД, најновите податоци на USDA покажуваат значително намалување на површините со пченица, кои за 2026 година се проценуваат на 17,5 милиони хектари. Причините се комбинација од суша и зголемени производствени трошоци. Во исто време, залихите на жито се намалени на 1,30 милијарди бушели, што дополнително го зголемува притисокот врз цените.
Фјучерсите за пченица на берзата CBOT достигнаа 6,1 долари за бушел – највисоко ниво од јуни 2024 година. И во Европа се бележи раст, иако Европската комисија проценува дека претстојната жетва ќе биде помала, околу 126 милиони тони.
Кај пченката, цените се движат околу 4,6 долари, при што се очекува намалување на површините во САД на 38,5 милиони хектари. Сепак, во Европа се прогнозира раст на производството, со жетва од околу 61 милион тони.
Цените на сојата исто така бележат раст и достигнуваат околу 11,5 долари, што е значително повеќе во споредба со минатата година. Маслодајната репка на европските пазари исто така поскапува, со цени над 500 евра по тон.
И покрај глобалните тензии, на физичкиот пазар ефектите засега се умерени. Земјите од Блискиот Исток, кои се претежно увозници на жито, поради затворањето на Ормускиот теснец ги пренасочуваат пратките кон други пазари, што ја зголемува понудата на тие дестинации.
Во вакви околности, купувачите се воздржани и не се подготвени да платат повисоки „воени“ цени, додека продавачите одложуваат продажба во очекување на понатамошен раст. Исходот ќе зависи од развојот на конфликтот и од тоа дали пазарите ќе најдат нов баланс во наредните недели.