Прекин на соработката и најава за арбитражна битка
Државниот електропреносен оператор АД МЕПСО влегува во меѓународна арбитража со босанската компанија „Енергоинвест“ за нереализираната изградба на 400-киловолтниот далновод од Битола до македонско-албанската граница. Оваа одлука доаѓа откако предарбитражното тело (ДАБ – Dispute Adjudication Board) претходно пресуди во корист на босанската фирма, наложувајќи му на МЕПСО да исплати пенали од шест милиони евра поради еднострано раскинување на договорот.
Генералниот директор на МЕПСО, Бурим Љатифи, на прес-конференција соопшти дека компанијата ќе поднесе побарување од 19 милиони евра против „Енергоинвест“, аргументирајќи дека изведувачот не ги исполнил основните обврски. Имено, од предвидените 269 столбови, биле изградени само 24 темели, што претставува само 4,4% од планираните работи.
Хронологија на спорот и кршење на условите
- 2020 година: Потпишан е договор со „Енергоинвест“ по принципот „клуч на рака“ (lump sum), кој исклучува промена на цените.
- Декември 2022 година: Изведувачот еднострано го напушта градилиштето, барајќи повисока цена за продолжување на работите.
- Март – мај 2023 година: Претходните раководства на МЕПСО нуделе анекс-договори во вредност до 4,5 милиони евра, но „Енергоинвест“ барал дури 7,7 милиони евра дополнително (45% зголемување на основната цена).
- Март 2024 година: По направена форензичка анализа и консултации со ЕБОР, МЕПСО официјално го раскинува договорот поради напуштање на градилиштето.
Финансиски импликации и доцнење
Раководството на МЕПСО истакна дека од 2015 година до денес, државната компанија изгубила речиси еден милион евра само по основ на камати за нереализираниот проект. Според наводите, „Енергоинвест“ немала сопствена оператива во Македонија, туку ангажирала подизведувачи без соодветно искуство во енергетската инфраструктура.
Нов изведувач и контроверзии со конзорциумот
По раскинувањето на соработката со босанската фирма, МЕПСО избра нов изведувач преку меѓународен тендер. Новиот конзорциум, кој ќе го гради далноводот за 19,3 милиони евра, е составен од:
- „Далековод“ – Загреб, Хрватска (носител на конзорциумот);
- „Кодар енергомонтажа“ – Белград, Србија;
- „Елнос“ – Бања Лука, Република Српска.
Овој избор предизвика обвинувања од опозицијата дека дел од избраните фирми се блиски до политички структури во Србија и Босна и Херцеговина. Директорот Љатифи одговори дека нивна примарна цел е завршување на проектот во рок од 30 месеци и дека изборот е направен согласно законските процедури, без мешање во сопственичката структура на приватните компании.
Изградбата на оваа делница е клучна за заокружување на западниот електроенергетски коридор кој ја поврзува Македонија со Албанија и Италија.
