Денес, 16.10.2024 година, одбележуваме 17 години од смртта на 26-годишниот македонски пејач Тоше Проески, а во оваа прилика го контактиравме кантавторот и композитор Мирослав Рус, кој ни откри како е да се работа со пејачот, какви спомени има со него и како настанала песната „Игри без граница“, која ја отпеа Тоше и ја освои Порина како хит во 2008 година.
„Ми беше важно да соработувам со таков човек кој има се што е потребно за да биде успешен во музиката. Тоше беше човек со многу опрема. Имаше глас, музичко образование, свиреше на сите инструменти што ќе ги најде во студиото, а пееше уникатно и неповторливо, според мене, подобро од сите луѓе што ги запознав во светот на музиката, а пишував и за некои од најголемите пејачи на овие простори, не само во Хрватска“, вели Рус.
Рус за Тоше вели дека бил многу образован млад човек и голем верник:
„Имаше фино и скромно однесување, кое навистина го красеше и го одвојуваше од многумина. Не го истакнуваше своето его. Се однесуваше како да е најмал од сè, и тој беше далеку од тоа, тој беше некој што ретко го среќавате во животот.
„Тоше беше толку скромен што човек се срами од себе“
Вели и дека на овој ден повеќе го обзема тагата отколку убавите моменти.
„И сега, по 17 години, тешко е да се прифати дека таков човек (со такви квалитети) го нема повеќе. Знаевме да се дружиме, тој знаеше да биде среќен. Тој е еден од ретките пејачи кои влегуваат во студио и пеат песна од прва. Со него не требаше да губите време на снимање. Тоше помина онолку време колку што е потребно за една песна. Има пејачи кои снимаат една песна 15 дена, оваа ја сними од прва. Секогаш се сеќавам на моментот кога ја отпеа игри без граници од првата, а ја слушна три дена порано“, вели Рус, додавајќи дека Тоше бил неверојатно понизен.
Тој нагласува дека Тоше бил неверојатен млад човек и хуманист. „Човекот беше толку скромен што се срамеше од себе“, вели тој.
Се присети како настанала песната „Игра без Граница“, која на почетокот не била наменета за Тоше:
„Таа песна ја напишав неколку години порано во деновите на поетската депресија. Еден ден отидов во Брезовица со стариот Буб, седнав во трева и малку се додадов и одземав наеднаш, од чиста смиреност, почнав да ја пеам таа песна во мојата глава, и музиката и текстот. Седнав на браникот од воланот од Буба, извадив рампа и запишав песна. Песната е една од оние песни што не би им ја дала на пејачите бидејќи беше нешто помеѓу шансон, рок, поп, се. Мислев дека е многу тешка песна и сигурно нема да ја понудам на генералниот пазар. Еден ден го запознав Никша Братош и му кажав дека сум направил песна која е феноменална, но никому нема да ја дадам. Сакав сам да ја снимам и да ја отпеам, а Никша се согласи. 10 дена подоцна се возев со Тоше, а тој меѓу моите ЦД-а го најде тоа на кое пишуваше: Мирослав Рус, песни што никому не ги давам“, ни вели тој.
„Братош мислеше дека Тоше е премлад за таа песна“
„Тој се смееше, ме гледаше, го држеше тоа ЦД и сакаше да слушне една песна. Му реков дека се тешки песни, но тој конечно го стави ЦД-то во плеерот и ја слушна „Игра без граници“, што беше првото нешто. Го извади од ЦД-плеерот и ми рече: „Ова оди со мене, никој во универзумот не може да го пее ова освен мене“. А кој би го одбил, не постои таков човек што би го одбил Тоше Проески кога толку убаво ќе го праша. Му се јавив на Никша и му кажав дека нема да ја пеам песната, веќе најдов некого. Тој ми кажа дека Тоше е премлад за таа песна, но кога Тоше ја отпеа, на крајот ми рече: „Ти беше во право нели, тоа може да го претстави само ваков човек. Често слушам приказни дека оваа песна се појавила по убиството на Тоше и тоа ме налути, па ги собрав сите топ листи на хрватските радио станици на кои Тоше сè уште беше и тој беше прв на сите освен на радио Врсар, каде што тој беше втор“, вели тој.
Тој се присети и на периодот откако дознал дека Тоше починал.
„Кога умре Тоше, не можев лесно да го поднесам. Подоцна го добив Порин за песната „Игра без граница“. Комисијата што беше таму во тоа време (со која бев во спор) ми објасни дека Тоше не може да биде Пејач на годината затоа што е Македонец и бев многу тажен бидејќи тој сигурно беше пејач на годината таа година“, заклучи тој.
Да потсетиме, Тоше загина во тешка сообраќајна несреќа на автопатот кај Нова Градишка. Автомобилот VW Touareg поради неправилна брзина и недоволно растојание меѓу возилата удрил во приколката на тракторот, а десната совозачка страна каде што седел пејачот удрил под приколката на камионот.