Полнолетните посвоени лица да добијат право на ограничен увид во документите за своето посвојување, а посвоителите на малолетни деца да можат да добијат податоци кога постојат оправдани медицински причини. Ова го предвидува Предлог-законот за изменување и дополнување на Законот за семејството, поднесен во Собранието од група пратеници.
Предлагачи се Весна Бендевска, Бобан Карапејовски, Павле Арсоски, Даниела Белимова и Даниел Стојчевски. Според приемниот печат на документот, предлогот е примен во Собранието на 14 октомври 2026 година.
Со предложените измени, податоците за посвојувањето би останале службена тајна, но би се вовеле исклучоци и постапка за пристап до нив. За барањата би одлучувала стручна комисија, формирана од министерот за социјална политика, демографија и млади.
„Полнолетниот посвоеник има право да изврши ограничен увид во списите на предметот за неговото посвојување“, гласи една од предложените одредби.
Комисијата би го определувала начинот и обемот на пристапот за секој случај поединечно. Притоа би требало да воспостави рамнотежа меѓу правото на посвоеното лице да го знае своето потекло и правата и интересите на другите засегнати лица, со заштита на приватниот и семејниот живот и на личните податоци.
Предлогот, според тоа, не предвидува автоматски и неограничен пристап до целото досие, туку индивидуална проценка за тоа кои информации би биле достапни.
Посебна можност се предвидува за посвоителите на малолетни деца. Тие би можеле, со одлука на комисијата, да добијат податоци од предметот за посвојување доколку постојат оправдани медицински причини поврзани со здравјето на детето.
Пристап би можеле да добијат и крвните сродници на полнолетното посвоено лице од прв и втор степен, но само со негова претходна изречна согласност и со одлука на комисијата.
Во образложението, пратениците се повикуваат на пресудата на Европскиот суд за човекови права во предметот „Митревска против Северна Македонија“. Како што наведуваат, Судот во 2024 година утврдил повреда на правото на почитување на приватниот и семејниот живот, бидејќи институциите не ги одмериле различните интереси при одлучувањето за пристап до информации за потеклото.
Според предлагачите, домашните органи се повикале на тајноста на податоците, без да го разгледаат и интересот на посвоеното лице да добие информации за семејната медицинска историја. Тие оценуваат дека е потребен механизам што ќе овозможи одлучување според околностите на конкретниот случај.
Составот и работата на комисијата, потребните документи, постапката за барање пристап и мерките за заштита на личните податоци би се уредиле со правилник. Предложениот рок за негово донесување е најдоцна шест месеци од влегувањето на законот во сила.