Северна Македонија протера руски свештеник под сомнение за шпионажа. Една недела подоцна и Бугарија, иако тој всушност со години живее во срцето на главниот град на таа земја. Што знаеме за архимандритот Васијан, претставникот на Московската патријаршија во Софија?
48-годишниот свештеник секое утро го напушта станот на улицата Сиборна во ексклузивниот и скап дел од центарот на Софија. Граѓаните се навикнати да го среќаваат на патот до црквата оддалечена 350 метри каде што служи – Руската црква Свети Николај Чудотворец.
Но, таа повеќе нема да го види.
Архимандритот Васијан (Змеев) е поглавар на Руската црква во Софија. Овој свештеник е протеран од земјата, заедно со уште двајца функционери кои се државјани на Белорусија, потврди во четвртокот Државната агенција за национална безбедност (ДАНС), наведувајќи ги, меѓутоа, само иницијалите на санкционираните. Васијан беше наведен како закана за националната безбедност на земјата. Најавата дека ќе бидат протерани стигна прво од руската амбасада во Бугарија.
Московската амбасада го изрази својот револт и го нарече чинот „сурови, флагрантни акти“.
Само неколку дена претходно, Васијан беше прогласен за персона нон грата од Северна Македонија. Тој е осомничен дека е руски шпион.
Дејноста на архимандритот Васијан е продолжување на руската политика за обединување на Бугарија на верска основа, вели за Слободна Европа професорот Калин Јанакиев, филозоф и теолог.
Според историчарот и публицист Горан Благоев, за руското влијание може да се процени преку неколку индиции во долгогодишните неуспешни обиди на Македонската православна црква да се осамостои (автокефалија) и во влошувањето на односите со Бугарската црква откако Васијан беше во Софија. . .
Кој е Николај Змеев – или Васијан, што прави во Софија и каква е неговата улога во заострувањето на односите меѓу православните цркви на Бугарија и Северна Македонија?
Руски разузнавачи во мантија
„Сите во Државната агенција за национална безбедност знаат дека овој свештеник овде е претставник на руската разузнавачка служба во мантија. Ја прашувам бугарската контраразузнавачка служба – не се срамат ли што тој што живее и развива разузнавачки информации во Бугарија, бил протеран од Македонија, и живее тука во удобност“.
Вака во саботата на 16 септември за Бугарската национална телевизија (БНТ) изјави Атанас Атанасов, кој ја предводеше собраниската комисија за контрола на службите откако Скопје го протера Васијан поради шпионажа, иако тој е во Софија.
Две недели претходно, северномакедонскиот претседател Стево Пендаровски рече дека безбедносните служби добиле информации од партнерските служби дека членовите на Светиот синод на Московската патријаршија работат за руските тајни служби, но не именуваше имиња.
Сега Васијан е веќе протеран од Бугарија. Според бугарските служби, постојат податоци за дејствија „во врска со спроведувањето на различни елементи од хибридната стратегија на Руската Федерација за насочено влијание врз општествено-политичките процеси во Република Бугарија во корист на руските геополитички интереси“.
Васијан е член на Одделот за меѓуцрковни односи на Руската патријаршија, неформалното министерство за надворешни работи на институцијата. Тој всушност го претставува рускиот патријарх Кирил во Софија.
Руските и светските медиуми објавија дека Кирил бил агент на КГБ три децении пред да стане руски патријарх, а се верува дека се уште е во службата, која сега работи под името Федерална служба за безбедност (ФСБ).
Практиката на ФСБ да користи црковни службеници како покритие е доказ, покрај случајот Васијан, и со фактот дека Федералното истражно биро на Соединетите Американски Држави (САД) во моментов го истражува Дмитриј Петровски, вработен во истиот оддел. за надворешни црковни односи на Московската патријаршија, под сомнение дека работи за руските разузнавачки служби, пренесува порталот „Медуза“.
Кој е Васијан?
Васијан е роден како Николај Валериевич Змеев во 1975 година. Неговата официјална биографија не кажува каде, но протечените руски документи го покажуваат неговото родно место како градот Березники во руската провинција Перм.
Во 1998 година дипломирал на Московската теолошка семинарија, а во 2002 година на Московската теолошка академија со докторат по теологија. Замонашен е под името Васијан на 02.04.1999 година.
Според неговата официјална биографија од 2002 година, тој е учител по антички јазици во Московската теолошка семинарија, лоцирана во градот Сергиј Посад.
Од 2004 до 2015 година бил проректор за воспитно-образовна дејност на Богословијата и Академијата. Во септември 2015 година, со указ на патријархот Кирил, тој беше назначен за претставник на Русија во Белоруската егзархија.
Васијан уште во тоа време бил игумен. Калин Јанакијев, филозоф и теолог, има информации дека во тој период студентите поднеле пријава против Змеев за сексуални напади.
„Случајот е решен, Васијан е испратен како заменик во Белорусија“, рече Јанакиев.
За случајот за кој зборува теологот, постои објава на Сергеј Трофимов во локалниот весник „Алтернативна газета“ во декември 2014 година, која се повикува на писмото од теолозите. Меѓу имињата на професорите во приговорот е и на Васија, покажа проверката на Радио Слободна Европа (РСЕ). Материјалот подоцна беше отстранет од локацијата.
Трофимов не одговори преку Телеграма на прашањата на РСЕ за причините за исчезнувањето на материјалот. Овој случај го споменува и рускиот таблоид „Версија“, кој наведува дека ФСБ регрутира црковни службеници кои се хомосексуалци бидејќи им овозможува да зависат од службата, а потоа да направат кариера.
По низа скандали, во 2018 година, претходникот на Васијан во Софија – Филип (Василцев) – беше протеран од Бугарија. Тој, исто така, беше прогласен за персона нон грата, иако потоа беше повторно примен во Бугарија.
Така, на 7 март 2018 година, Васијан, кој веќе го носи чинот архимандрит, официјално ја презеде Руската православна црква во Софија.
На 28 ноември 2018 година бил примен во Империјалното православно палестинско друштво. Организацијата, создадена во царски времиња за едукација и богослужба на светите места, сега е предводена од Сергеј Степашин. Тој е првиот директор на ФСБ, има искуство во советските служби, војната во Чеченија и има високи позиции во неколку руски влади. Степашин е на листата на санкции на Европската унија за неговите активности во нелегалната анексија на Крим (2014) и руската војна во Украина.
Според протечените податоци добиени преку пребарувачот chimera-search.net, и покрај неговиот монашки ред, кој подразбира скромен живот, Васијан пред десет години поседувал парцели за изградба на вила и станбени згради во близина на Москва.
Иако физички бил во Софија во 2019 година, на платен список на Руската патријаршија, има информации дека земал плата и од трговско друштво во Митиште. Таму е наведена адресата во улицата „Саборна“.
Односите меѓу бугарската и македонската црква
Во однос на резултатите од работата на Руската православна црква во Бугарија и Северна Македонија по 2018 година, Горан Благоев го наведува примерот дека истата година црквите во двете земји се блиску до прослава на 1000-годишнината од Охридската архиепископија. Тоа не се случува.
По потпишувањето на договорот за добрососедство и пријателство меѓу Бугарија и Северна Македонија во 2017 година, односите меѓу двете цркви се вжештија.
Во ноември 2017 година, Светиот синод на Македонската православна црква упати официјално писмо до Бугарската патријаршија, во кое изразува подготвеност да ја признае Бугарската православна црква (БПЦ) за нејзина мајка црква, доколку се залага за надминување на расколот и признавање на нејзиниот автокефалност.
Македонската црква се прогласи за автокефална во 1967 година и се одвои од Српската црква, но е поделена и не е призната од другите православни цркви.
Ова би можело да се промени во 2018 година, кога Бугарската патријаршија ја изрази својата наклонетост и поддршка за целта да се стави крај на расколот и подготвеноста да помогне македонското црковно прашање да се стави во канонски ред за негово решение пред другите православни цркви.
Сепак, БПЦ се предомисли по посетата на рускиот патријарх Кирил на Бугарија на државниот празник на 3 март 2018 година. Четири дена подоцна пристигна и Васијан.
„Официјално ништо не беше решено за македонското прашање, иако целата јавност очекуваше да го слушне рускиот став. Излезе со лаконска порака дека на оваа тема не се разговарало“, се сеќава Горан Благоев на настанот. Но, според него, „всушност, последиците во бугарско-македонските контакти почнаа да стануваат многу очигледни“.
Според Благојев, „првично со таков оптимистички потег ја започнаа 2017 година“, потоа односите почнаа да слабеат, за да стигнат до 2019 година, кога „бугарската црква очигледно се откажа од секакви активности“ на оваа тема.
Горан Благоев истакна дека Руската црква е присутна во Бугарија и Северна Македонија.
Таму има и високи свештеници кои се под руско влијание“, рече Благоев.
„Работите дојдоа до овој тажен резултат за двете цркви. Замислете го бугарско-македонското црковно зближување, како тоа би имало попозитивно влијание врз билатералните политички односи денес“, додаде тој.
Калин Јанакијев рече дека причините за протерувањето на Васијан од Северна Македонија јасно покажуваат дека тој се обидувал да го спречи признавањето на Македонската црква, да придонесе за постојан раскол во неа, што влијае на меѓуцрковните односи на двете земји.
Според него, „на некој начин е срамота“ што бугарските служби „не биле свесни за неговите активности“ и што Васијан прв бил откриен и санкциониран од Скопје.
Цариградската патријаршија ја призна Македонската православна црква дури во 2022 година, откако постигна компромис со Српската православна црква.