Мерењата на сателитот Sentinel-5 Precursor на програмата Коперник покажуваат дека овогодинешната озонска дупка над Антарктикот е една од најголемите во историјата, објави Европската вселенска агенција (ESA) на својата веб-страница.
Дупката, која научниците ја нарекуваат „зона на осиромашување на озонот“, достигна големина од 26 милиони квадратни километри на 16 септември 2023 година. Тоа е приближно три пати поголемо од Бразил.
Големината на озонската дупка се менува редовно. Од август до октомври, се зголемува во големина, достигнувајќи максимум помеѓу средината на септември и средината на октомври. Како што високите температури во стратосферата почнуваат да растат на јужната хемисфера, осиромашувањето на озонската обвивка се забавува, поларниот вител слабее и конечно се распаѓа, а до крајот на декември нивото на озон се враќа во нормала.
Лансиран во октомври 2017 година, Sentinel-5 Precursor е првиот сателит од програмата Коперник дизајниран да ја набљудува нашата атмосфера. Тој е дел од флотата на мисиите „Коперник Сентинел“ што ЕСА ги развива во рамките на програмата за мониторинг на животната средина на Европската унија.
Сателитот носи напреден мултиспектрален спектрометар за снимање наречен Тропоми. Ги детектира уникатните „отпечатоци“ на атмосферските гасови во различни делови од електромагнетниот спектар за да сними широк опсег на загадувачи попрецизно и со поголема просторна резолуција од кога било досега.
Вкупните мерења на озонот од Тропом се обработуваат во рамките на копнениот сегмент на програмата во Германскиот воздушно-вселенски центар користејќи алгоритми развиени од центарот и Кралскиот белгиски институт за вселенска аерономија. Резултатите од мерењето на озонот Sentinel-5Precursor се доставуваат во рок од три часа до службата за атмосферски мониторинг на Коперник.
Вишиот научник на службата Анти Инес објасни: „Нашата Служба за оперативно следење и предвидување на озонската обвивка покажува дека озонската дупка во 2023 година започна рано и рапидно порасна од средината на август. На 16 септември достигна големина од над 26 милиони квадратни километри, што ја прави една од најголемите озонски дупки во историјата“.
Иако можеби е премногу рано да се разговара за причините за моменталната состојба на озонот, некои истражувачи сугерираат дека овогодинешните невообичаени обрасци на озон може да се поврзат со ерупцијата на вулканот Хунга-Тонга-Хунга-Хапаи во јануари 2022 година.
Анти Инс објаснува: „Вулканската ерупција донесе многу водена пареа во стратосферата, која стигна до јужните поларни региони дури по завршувањето на озонската дупка во 2022 година. Водената пареа можеби доведе до зголемено формирање на поларни стратосферски облаци. во кои хлорофлуоројаглеродите (CFC) можат да реагираат и да го забрзаат осиромашувањето на озонската обвивка. Присуството на водена пареа, исто така, може да придонесе за ладење на стратосферата на Антарктикот, дополнително засилувајќи го формирањето на овие поларни стратосферски облаци и доведувајќи до посилен поларен вител“.
Сепак, важно е да се забележи дека точното влијание на ерупцијата Хунга-Тонга врз озонската дупка на јужната хемисфера сè уште е предмет на тековно истражување. Ова се должи на отсуството на претходни случаи кога толку значителни количини на водена пареа биле инјектирани во стратосферата.
Во 1970-тите и 1980-тите, широката употреба на штетни CFC во производи како што се фрижидери и аеросоли го оштети озонот високо во атмосферата, предизвикувајќи дупка во озонската обвивка над Антарктикот.
Како одговор, Монтреалскиот протокол беше воспоставен во 1987 година за заштита на озонската обвивка со постепено укинување на производството и потрошувачката на овие штетни материи, што доведе до постепено обновување на озонската обвивка. Научниците во моментов предвидуваат дека глобалната озонска обвивка повторно ќе ја достигне својата нормална состојба околу 2050 година.