Швајцарија често се поврзува со планини, неутралност и мирни градови, но под многу куќи, училишта, болници и јавни згради се крие огромна мрежа на атомски засолништа.
Токму Швајцарија има најмногу нуклеарни бункери по глава на жител во светот.
Станува збор за систем кој не настанал преку ноќ, ниту како реакција на еден конфликт, туку како резултат на децениско планирање за време на Студената војна. Денес поголемиот дел од населението живее на само неколку минути од засолниште дизајнирано за заштита во случај на нуклеарен или голем воен напад.
Стравови од Студената војна
Иако Швајцарија останала неутрална, за време на Студената војна била опкружена со држави од НАТО и Варшавскиот пакт. Властите стравувале дека секој поголем европски конфликт може да се прелее преку границите на земјата, а дополнителна загриженост предизвикувале нуклеарните тестирања и растечките тензии во 1950-тите и 1960-тите години.
Како одговор, државата развила силен систем на цивилна заштита. Идејата била едноставна: дури и ако не може да спречи нуклеарна војна, може да го заштити своето население. Засолништата отпорни на ударни бранови, радијација и радиоактивен падобран станале клучен дел од националната безбедносна стратегија.
Закон што ја промени земјата
Клучна улога имал законот за цивилна заштита од 1963 година, со кој било одредено дека сите жители мора да имаат пристап до нуклеарно засолниште.
Новите куќи морале да имаат сопствен бункер или инвеститорите морале да уплаќаат средства во јавен фонд за изградба на заеднички засолништа. Со тоа, со текот на децениите се создала огромна мрежа на приватни и јавни бункери.
Повеќе бункери отколку што е потребно
Швајцарија денес има повеќе од 370.000 бункери, со капацитет за околу девет милиони луѓе, иако земјата има околу 8,8 милиони жители. Тоа практично значи дека засолниште постои за речиси секој граѓанин.
Бункерите се различни по големина — од мали простории во приватни куќи до големи заеднички засолништа под училишта и јавни згради. Повеќето имаат дебели бетонски ѕидови, филтри за воздух, херметички врати и основна инфраструктура за преживување во вонредни ситуации.
Зошто бункерите не исчезнале
По распадот на Советскиот Сојуз, многу земји ги напуштија засолништата од Студената војна, но Швајцарија продолжи да ги одржува. Властите сметале дека заканите не исчезнале, туку се промениле — од нуклеарни несреќи до тероризам и нови геополитички кризи.
Трошоците за одржување биле помали отколку повторно создавање на систем во случај на нова опасност, па мрежата на бункери останала активна и по 1990-тите.
Бункери во секојдневниот живот
Денес поголемиот дел од швајцарските засолништа не се празни. Се користат како складишта, архиви, вински подруми или простории за итни залихи, но според правилата мора да останат функционални.
Сопствениците се должни да ги одржуваат клучните системи како вентилација и безбедносни врати, а локалните власти редовно вршат контроли и проверки на подготвеноста.
Нов интерес по војната во Украина
По руската инвазија врз Украина, интересот за бункерите повторно порасна. Многу жители за првпат по години провериле каде се наоѓа нивното засолниште, а властите дополнително ги ревидирале плановите за цивилна заштита.
Посебен швајцарски модел на одбрана
За разлика од многу европски држави кои главно се потпираат на планови за евакуација, Швајцарија со децении градела децентрализиран систем за заштита на населението.
Наместо големи национални засолништа, заштитата е распоредена на илјадници мали локации низ целата земја, со што се овозможува побрз пристап во итни ситуации.
Швајцарската мрежа на бункери останува еден од најнеобичните и најобемни системи за цивилна заштита во светот — инфраструктура изградена да трае со децении и да биде подготвена за најлоши сценарија.