Додека викендот е време за одмор од секојдневните обврски, за стотици граѓани во Македонија претстојната работна недела нема да донесе олеснување, туку уште едно макотрпно соочување со бавниот судски апарат. Влегувањето во судските лавиринти сè повеќе наликува на бездна во која работните спорови и граѓанските предмети се развлекуваат со години, а рочиштата се закажуваат со темпо од едвај два до трипати годишно.
За децениските системски дефекти, недостигот на мотив кај младите и загрижувачкиот пад на транспарентноста, во емисијата „Ноќно студио“ на 4ТВ алармираше Ивана Петковска од Коалицијата „Сите за правично судење“.
Судење во „разумен рок“ – само убав збор на хартија
Податоците од теренскиот мониторинг на Коалицијата откриваат поразителна слика за ефикасноста на судовите. Граѓаните кои бараат судска заштита за своите основни работнички или граѓански права се соочуваат со процеси кои наместо брза завршница, прераснуваат во маратони.
Кога рочиштата се насрочуваат на неколку месеци, правото на судење во разумен рок станува само теоретска категорија. На крајот, сметката за овој системски застој ја плаќаат токму граѓаните, кои со години остануваат без заштита и без правна завршница.
Загрижувачки трендови: Помалку признанија на вина, сè повеќе „скриени“ пресуди
Статистиката на Коалицијата за изминатите две години покажува два загрижувачки тренда во кривичните постапки:
- Пад на признанијата на вина: Додека во 2024 година дури 34 отсто од случаите завршувале со признание на вина, во 2025 година овој процент драматично паднал за околу 10 процентни поени. Ова дополнително ги оптоварува судовите со долготрајни доказни постапки.
- Затемнување на транспарентноста: Особено алармантен е порастот на необјавени пресуди. Ако во 2024 година околу 40 отсто од пресудите не беа јавно достапни, во 2025 година дури 66 отсто од пресудите останале скриени од очите на јавноста.
Системот ги губи кадрите: Младите правници без мотив за судството
Зад оваа темна слика стои акутен кадровски дефицит. Во судовите не недостигаат само судии, туку и судии-поротници и стручни соработници кои го носат најголемиот дел од административниот товар.
Ниските плати и лошите услови за работа целосно го уриваат интересот кај младите правници да ја градат својата кариера во судството или јавното обвинителство. Без мотивација кај новиот кадар и без итни реформи за пополнување на празните места, македонското правосудство ризикува целосно да ја изгуби довербата од оние за кои постои – граѓаните.