Додека полицијата во меѓувоена Југославија бркаше руски емигранти за кои се сомневаа дека се советски агенти, главниот човек кој ја основа советската разузнавачка мрежа во главниот град беше ѕвездата на белградската чаршија. „Пациентот Зеро“ дошол во Белград претставувајќи се како француски хотелиер, отворил луксузен ресторан „Мали Париз“, го расфрлал своето богатство и ја молел полицијата да го заштити од „комунистичката агенција“.
Активностите на советската разузнавачка служба (ИНО НКВД) во Кралството Југославија до денес не се доволно разјаснети.
Историчарот Алексеј Тимофејев од Филозофскиот факултет во Белград, кој ја истражувал оваа тема во домашни и странски архиви, наведува дека советската шпионска мрежа била лансирана во почетокот на триесеттите години на минатиот век, во скриена белградска таверна на Бирчанинова 17, која сè уште е работат денес.
Со години, почетокот на советската шпионажа во Кралството Југославија погрешно се поврзуваше со две лица во редовите на руските емигранти, за кои во тоа време веќе беше докажано дека работеле за НКВД.
Првиот, Леонид Линички, имал приватна медицинска ординација во Белград и бил личен лекар на кралот Александар Караѓорѓевиќ.
Тој бил уапсен во 1935 година кога во неговата група агенти бил вметнат полициски доушник. По отслужувањето на двегодишната затворска казна, тој избега со приватен авион во Советскиот Сојуз.
Друг „докажан шпион“ се викал Фјодор Махин и за време на Втората светска војна работел во одделот за пропаганда на Народноослободителната војска на Југославија.
Поради неговите заслуги два пати беше унапреден. Тој беше првиот началник на Историскиот оддел на Генералштабот на Југословенската армија, а почина во Белград, пишува магазинот Бизнис и финансии во специјалното издание на Финансије топ 2023/2024.
Третиот човек
Но, ниту еден од нив не бил „пациент нула“, кој ја основал советската разузнавачка мрежа во меѓувоениот Белград, тврди Тимофеев.
Леонид Линицки, кога побегна во Советскиот Сојуз, не остана влакно од главата иако „падна“ во Белград, токму затоа што не го откри тој клучен човек. Дека не бил ни Фјодор Махин, сведочат преписките од 1942 година, во времето кога овој Русин дошол во Врховниот штаб од незаконитост. Тогаш Тито побарал НКВД да му даде мислење за Махин.
Москва потврди дека може да му се верува на другарот Махина, а другарот Правдин го потпиша испраќањето.
Кој му бил пријател на Правдин?
Третиот човек, вистинскиот, во кого белградската предвоена полиција се сомневаше предоцна, дури кога тивко исчезна од главниот град.
Вистинското име на другарот Правдин беше Ролан Абија (1905–1970). Роден е во Санкт Петербург, татко му бил Французин, а мајка му Русинка. Пред Првата светска војна, Роланд заминал во Франција со родителите, а неговата сестра Миреј, мажена за руски пилот, останала во Русија.
По завршувањето на своето образование, Ролан ги променил земјите и професиите. Бил фармер во Англија, келнер, касиер и сметководител во различни хотели во Монте Карло и Марсеј, а во 1926 година се упатил „преку барата“ и работел како келнер во хотелот „Валдорф Асторија“ во Њујорк. Откако ја изгубил работата за време на Големата депресија, Роланд се вратил во Франција во 1929 година и се вработил како администратор во хотелот Алхамбра во Ница.
Таму, во 1932 година, ја запознал својата сестра Миреј, која ја немал видено откако ја напуштил Русија.
Таа била советска разузнавачка агентка во Франција и го регрутирала нејзиниот брат да работи за НКВД. Ролан, под псевдонимот „Пилот“, добил задача да ја „пилотира“ советската шпионска мрежа во Југославија.
Кога комунист ја моли полицијата да го заштити од комунистите
Ролан Абија пристигна во Белград во мај 1933 година, придружуван од млада љубовница која се претстави како шведската бароница Бригита Деколас. Самиот Абиа на белградската чаршија ја продаде приказната дека има хотел на француската ривиера, но по истекот на договорот решил да си ја проба среќата на Балканот. Двојката пристигнала со скапиот шевролет и престојувал во „Кралот на Србија“, најлуксузниот хотел во тоа време во Белград.
За својот бизнис план да отвори ресторан од светска класа со „француски дух“, Абиа го освои Швајцарецот Ерман Бахман, претставник на италијанската компанија „Вермут ди Торино“ во Белград.
Тој беше деловен човек со репутација, но склон кон диви шпекулации кои навистина не му одеа. По препорака на Бахман, Абиа ја закупил белградската меана „Дрина“, со месечна кирија од 5.000 динари. Ресторанот се наоѓал во близина на неколку странски амбасади, Генералштабот и Масонската голема ложа „Југославија“.
Во локалот претходно имаше избрана клиентела, но новиот станар не штедел на луксузот од подот до таванот, вклучително и неколку скапо опремени штандови каде што најелитните гости можеле да водат доверливи разговори.
Врховниот цинизам беше претставен со неговото необично барање до белградската полиција да му помогне да најде персонал, „бидејќи се плаши од комунистичката агенција“. Барал работници кои зборуваат европски јазици и имаат европски манири, а притоа биле евтини. Затоа, не е чудно што меѓу нив доминираа образовани, но осиромашени руски емигранти, кои Абија можеше да ги уценува и да ги искористи за свои цели.
„Малиот Париз“
Вака се роди ресторанот „Мали Париз“ над кој и Абиа изнајми стан и во него отвори елитен покер клуб, а живееше со својата атрактивна русокоса љубовница во луксузен стан на Дечанска 33.
По доаѓањето имал 400.000 динари на сметките во Унион банка и Франкосрпска банка, од кои во првата година потрошил 250.000 динари на инвестиции.
Абиа ја префрлил сопственоста на ресторанот на својот партнер Бахман, притоа задржувајќи го правото да управува со него и да зема дел од профитот. Додека Абиа управуваше со ресторанот од 1933 до 1937 година, „Малиот Париз“ не беше профитабилен, но секогаш беше полн со елегантни господа, привлечени од европскиот сјај и бројните попусти за редовните гости.
Наместо да се акумулира заработка, во ресторанот се расфрлале информации „раце и капи“.
Каде отиде тој великодушен Французин?
Ролан и неговата љубовница станаа ѕвезди на белградската чаршија, ги повикуваа на свадби, веселби и крштевки, а двајцата продолжија раскошно да трошат пари. Абиа се здоби со аура на човек со љубезно срце кој великодушно позајмува пари без камата на бројни млади офицери, дипломати и службеници „кои имаа амбиции и перспектива“. Тој не ги избрзал должниците да ги вратат парите, туку поставувал незадолжителни прашања, „за да биде подобро информиран за водење на хотелиерството“.
Но, инвестициите почнаа полека да се топат, а кога „шведската бароница“ одеднаш и без трага исчезна од Белград, а Абиа остана сама, тој се пресели во се поевтини соби.
„Малиот Париз“ падна во огромни долгови, доверителите чекаа подолго и подолго да си ги наплатат парите, па Бахман мораше да го зголеми својот удел во ресторанот и да ги подмири достасаните обврски. Абиа постепено се повлекува од јавниот живот, за тивко и незабележливо да исчезне од главниот град во 1937 година, под изговор дека оди во Индија во потрага по духовни искуства.
Дури кога исчезна, топката почна да се отплеткува.
Од сите пари што ги потроши, остави зад себе очаен Бахман и ресторан чиј имот беше продаден од која било причина. Дека неразумните трошоци за „Малиот Париз“ биле само покритие, станало јасно кога новите сопственици го купиле целиот инвентар за 22.000 динари, а за уште 10.000 ги реновирале просториите, купиле нов мебел и стакларија, а со сопственикот се договориле значително пониска цена за изнајмување од претходникот. Веќе во февруари 1938 година, новите инвеститори почнаа да бараат купувачи за нивниот ресторан, бидејќи сфатија дека и да се купат под цената, луксузниот ресторан не може да биде профитабилен.
Истата година, белградската полиција распиша потерница по Абиа поради сомневање дека францускиот хотелиер е всушност советски агент и дека покрај шпионажата бил вклучен и во ликвидација на „троцкистите“ кои избегале од чистките на Сталин. Во чаршијата почнаа да кружат многу приказни, меѓу кои и онаа дека тој бил вклучен во организацијата на атентатот на кралот Александар Караѓорѓевиќ во Марсеј.
Во меѓувреме, Ролан Абиа безбедно се врати во Москва, каде што му беше доделен „Орден на Црвеното знаме“. Доби советско државјанство и ново име – Владимир Сергеевич Правдин, под кое заминал во САД за време на Втората светска војна како новинар на руската новинска агенција ТАСС. Неговата подоцнежна шпионска кариера покажа дека Југославија е само полигон за него.
