Иако првиот човек на финансии уверува дека старосната граница за пензионирање нема веднаш да се помести, пуштањето во етер на бројката од 72 години предизвика бура од реакции и паника кај граѓаните. Претседателот на Синдикатот, Слободан Трендафилов, со остар тон порача дека дефицитите во државната пензиска каса во никој случај не смеат да се крпат преку грбот, здравјето и животниот век на работничката класа.
Нема закон, но сигналот е испратен
Формално гледано, во земјава во моментов не постои никаква уредба или законско решение со кое граѓаните би се принудиле да останат на работното место до нивната 72 или 73-годишна возраст. Сепак, тоа што нема подготвено предлог-закон не ја трга одговорноста од министерката за финансии, Гордана Димитриеска-Кочоска, која на прилично несмасен начин отвори тема што директно задира во егзистенцијата и емоциите на работниците.
Според нејзините најави, меѓународните финансиски институции како ММФ и Светската банка наскоро ќе направат детално скенирање на домашниот пензиски систем, при што една од очекуваните препораки би била токму продолжувањето на работниот век. Димитриеска-Кочоска ја пласираше тезата дека оваа опција би се однесувала на лица кои на доброволна база би сакале да останат активни на пазарот на труд до наполнување на 70, 71 или 72 години.
По бранот остри критики, министерката се обиде да ја релативизира изјавата нагласувајќи дека станува збор исклучиво за право на личен избор, а не за некаква обврска. Сепак, во политичкиот и јавниот простор, кога висок владин функционер ќе излезе со конкретна бројка како 72 години, без претходно да презентира издржани анализи или детална стратегија, сигналот е јасно пратен. Токму затоа, стравот и вознемиреноста кај народот се сосема реални.
Сценарија пред официјални анализи
Наместо да почека институциите да ги финализираат извештаите, министерката прво ја брануваше јавноста со можни сценарија, за дури потоа да ја смирува. Спорно е што извршната власт веќе навлегува во детали за тоа кој би имал капацитет да работи подолго – се споменуваат вработени на полесни работни места и граѓани во добра здравствена кондиција – пред воопшто да се има официјална слика од теренот. На овој начин, реформа која сè уште не е ставена на хартија почнува суптилно да се наметнува како разумен и логичен чекор.
Клучните прашања на кои власта нема одговор
Зад превезот на таканаречениот „личен избор“ се кријат низа суштински дилеми кои власта свесно или несвесно ги премолчува:
- Кој ќе ги поставува критериумите според кои едно работно место ќе се дефинира како лесно или тешко?
- Дали последниот збор за останување во фирмата ќе го има самиот работник или сè ќе зависи од согласноста на работодавачот?
- Дали луѓето ќе одлучат да работат до длабока старост затоа што навистина го сакаат тоа, или едноставно ќе бидат принудени поради прениските пензии со кои не може да се преживее?
- Дали дополнителниот стаж ќе донесе соодветно повисоки месечни примања во староста?