Од Божиќ до Богојавление (Водици) во македонската народна традиција се сметаат за некрстени денови, време кога, според верувањата, на земјата се движат духови, лоши сили и демони, како што се караконџоли, тарамбаба, гревогазец, ѓаволица, чума и колера. Во овој период, водата се смета за нечиста и опседната со лоши духови. Народот вели дека „водата е леунка, крстот е врзан“ и нема сила да ги протера духовите.
Игрите под маски
Во дванаесетте некрстени денови луѓето се маскираат и изведуваат обредни игри со цел да ги избркаат лошите сили. Најпознати се џамаларските игри, но се изведуваат и бабари, василичари, мечкари, ајти и русалии. Маските се задолжително придружени со инструменти како звонци, клопотарци, стапови, гајди и тапани кои создаваат врева, со што се плашат демоните и тие ја напуштаат земјата.
Овој обичај е поврзан со разликата помеѓу сончевата и месечевата година, која изнесува точно дванаесет дена – денови кога завршува зимската краткодневица и се раѓа новото Сонце.
Структурата на групите и обредниот контекст
Коледарските и василичарските обреди се изведуваат од млади момчиња, предводени од повозрасен маж со потврдена плодоносна моќ, кој има голем и здрав род зад себе. Младите ергени на возраст од 16 до 19 години мора да поминат низ овие обредни игри, кои служат како ритуална подготовка за зрелост и женење.
Маскирањето започнува со палење на голем оган, околу кој се пее, се пие и се изведуваат еротски „мрсни“ песни за поттикнување на плодноста. Најголемо значење се посветува на маските на зетот и невестата, при што маската на невестата мора да биде прецизно изработена, со акцент на гради и задник за поттикнување на сексуални желби. Често невестата е бремена или држи мало бебе, што ја нагласува симболиката на плодноста.
Завршеток на некрстените денови
Игрите под маски завршуваат на Водици, 19 јануари, кога се одржува ритуалното фрлање на крстот во сите води. Ослободениот крст ја има силата да ги гони лошите сили и да ги враќа во нивното царство на темнината, штитејќи ја земјата од негативни влијанија.
Народни верувања и забрани
Во некрстените денови се верува дека не е безбедно да се излегува навечер, а ако мора, со себе треба да се носи лук, крст или остар предмет. Исто така, се сметало дека не треба да се преде, ткае или пере. Надвор не се остава ништо бело, особено детска облека, бидејќи злите сили би можеле да им наштетат на децата.
