Новиот дигитален граничен систем на Европската Унија (EES), кој требаше да го трансформира патувањето и да го внесе во 21 век, се соочува со бизарен и сериозен безбедносен пропуст – системот не може да направи разлика меѓу идентични близнаци. Ова е само најновиот во низата технички дебакли за кои претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, неодамна призна дека бараат „уште многу работа“ за да бидат решени, пишува влијателниот медиум „Политико“ (POLITICO).
Како дигиталната гранична база се заплетка во генетиката?
Иако системот официјално беше пуштен во употреба на 10 април 2026 година по цели четири години одложувања на проектот, наместо брз проток, тој донесе километарски колони и хаос. Но, најголемиот скандал досега го почувствува на своја кожа токму вработена во „Политико“, која кон крајот на мај била приведена и сослушувана на аеродромот во Клуж-Напока, Романија, под обвинение за нелегален престој во Шенген зоната.
Романските граничари ја обвиниле новинарката дека го злоупотребила и го позајмила пасошот на нејзината сестра – обвинување кое по 15-минутен распит на крајот се покажало како целосно неосновано. Жената на крајот била пуштена да лета, но останува во страв од секое следно патување во Европа.
Анализа на експертите: Лош софтвер и неспособни граничари
Според Ниови Вавула, претседател по сајбер политика на Универзитетот во Луксембург, која директно учествуваше во советувањето на европратениците за имплементација на овој систем, овде станува збор за комбинација од две тешки системски грешки:
- Технички дефект на стартот во Амстердам: Кога првата близначка заминувала од Амстердам на 12 април (само два дена по стартот на системот), нејзиниот излез не бил соодветно евидентиран поради пад или дефект во базата, што во тој период било честа појава.
- Слепа доверба во технологијата во Романија: Романските власти во Клуж направиле почетничка грешка. Наместо да го идентификуваат патникот преку отпечатоци од прсти и проверка на податоците од пасошот, тие слепо се потпреле на препознавањето на лицето.
„Се чини дека граничарите не се доволно обучени и паѓаат под влијание на т.н. ‘пристрасност кон закотвување’ – се потпираат на првиот компјутерски показател (лицето), целосно игнорирајќи ги сите преостанати материјални докази како што се различните броеви на пасошите и отпечатоците од прсти“, децидна е Вавула.
Девет моќни членки на ЕУ бараат итно одложување
Поради серијата сериозни аномалии, револт покажаа и земјите-членки. Коалиција од девет европски држави – Белгија, Франција, Германија, Грција, Италија, Малта, Холандија, Португалија и Швајцарија – преку заедничко писмо упатено на 7 јули до еврокомесарот за внатрешни работи, Магнус Брунер, побараа итно продолжување на т.н. „вонреден механизам за флексибилност“.
Здруженијата на најголемите европски аеродроми и авиокомпании исто така побараа од Брисел да дозволи овој механизам да продолжи да се користи и по 6 септември 2026 година, кога законски треба да згасне. Овој механизам им овозможува на граничарите, при огромни гужви на аеродромите, привремено да го суспендираат скенирањето лица и земањето отпечатоци со цел да се расчисти метежот, притоа вршејќи само класична пасошка контрола.
Иако Брисел со месеци тврдеше дека сè е под контрола, притисокот вроди со плод, па претседателката на ЕК, Урсула фон дер Лајен, неодамна јавно призна дека се детектирани сериозни „технички проблеми“ кои бараат дополнителни сериозни корекции. Од друга страна, еврокомесарот за миграција, Магнус Брунер, се обидува да ја смири топката тврдејќи дека системот на повеќето места работи добро, а за долгите колони ги обвини „недоволниот персонал и слабата инфраструктура“ на дел од националните аеродроми.