Витаминот Д често се нарекува „сончев витамин“, бидејќи организмот го создава кога кожата е изложена на сончева светлина. Сепак, недостатокот на овој важен нутриент е чест и во текот на летото. Според проценките, околу 60 отсто од светската популација не внесува доволно витамин Д.
Недостатокот може да помине без забележливи симптоми, но кај некои луѓе може да се појават слабост во мускулите, болки во коските или промени во расположението.
Витаминот Д има важна улога во одржувањето на здравјето и цврстината на коските, но учествува и во нормалното функционирање на мускулите. Научниците ја истражуваат и неговата можна поврзаност со имунитетот, кардиоваскуларното здравје, ракот и деменцијата.
Иако летото нуди повеќе сончеви денови, постојат неколку причини поради кои организмот може да не произведува доволно витамин Д.
1. Тешко е да се внесе доволно преку исхраната
Вообичаено, преку разновидна и здрава исхрана се внесуваат само околу 100 до 400 интернационални единици (IU) витамин Д дневно, што според повеќето препораки не е доволно.
Меѓу намирниците богати со витамин Д се масните риби, како туна, лосос и скуша, како и жолчките, говедскиот црн дроб и маслото од црн дроб на бакалар.
Витамин Д може да се најде и во збогатено млеко, јогурт и житарки, но само преку храната може да биде тешко да се обезбеди доволна количина.
2. Кожата не е доволно изложена на директна сончева светлина
Кога УВБ-зраците ја погодуваат кожата, тие го поттикнуваат организмот да произведува витамин Д. Сепак, бројни фактори можат да го намалат количеството УВБ-зрачење што допира до кожата.
Дури и во текот на летото, времето од денот е важно. Изложувањето на сонце рано наутро или доцна попладне може да резултира со значително помало производство на витамин Д, бидејќи сончевите зраци паѓаат под поинаков агол.
На производството влијае и загадувањето на воздухот. Честичките во загадениот воздух можат да апсорбираат дел од УВБ-зраците и со тоа да ја намалат способноста на организмот да создава витамин Д.
Дополнително, луѓето денес поминуваат помалку време на отворено, а употребата на креми со заштитен фактор, иако е важна за заштита од рак на кожата, исто така може да го намали создавањето на витамин Д.
3. Со возраста организмот произведува помалку витамин Д
Како што старееме, кожата станува помалку ефикасна во создавањето витамин Д под влијание на сончевите зраци.
Со текот на годините се намалуваат резервите на одредени соединенија во кожата кои се неопходни за создавање на витаминот. Постарата кожа е исто така потенка и послабо реагира на УВ-зрачењето.
Поради тоа, помладите луѓе можат да произведат значително повеќе витамин Д при иста изложеност на сонце во споредба со постарите лица.
4. Имате потемна кожа
Луѓето со потемна кожа имаат поголема количина меланин – пигментот кој ја одредува бојата на кожата, косата и очите.
Меланинот ги апсорбира УВ-зраците и на тој начин обезбедува одредена природна заштита на кожата, но истовремено може да го намали создавањето на витамин Д.
Дополнително, како што кожата потемнува во текот на летото, тенот делува како дополнителен заштитен фактор, па за создавање иста количина витамин Д може да биде потребно подолго време поминато на сонце.
5. Имате хронично заболување или земате одредени лекови
Одредени здравствени состојби можат да ја попречат апсорпцијата или искористувањето на витаминот Д во организмот.
Меѓу нив се целијакијата, одредени цревни нарушувања и состојбата по баријатриска операција. На нивото на витамин Д можат да влијаат и заболувања на црниот дроб, како масен црн дроб и цироза.
Црниот дроб има важна улога во претворањето на витаминот Д во форма што организмот може да ја користи. Ако неговата функција е нарушена, овој процес може да биде отежнат.
Ризик постои и кај лицата со заболувања на бубрезите, бидејќи бубрезите учествуваат во претворањето на витаминот Д во активна форма која е важна за апсорпцијата на калциумот и здравјето на коските.
Одредени лекови, меѓу кои и некои медикаменти што се користат за спречување на напади, исто така можат да го забрзаат разградувањето на витаминот Д и да го намалат неговото ниво во организмот.
Како да обезбедите доволно витамин Д?
Бидејќи е тешко да се внесе доволно витамин Д само преку храната, а прекумерното изложување на сонце го зголемува ризикот од оштетување на кожата, кај некои луѓе може да се препорачаат додатоци во исхраната.
Витаминот Д постои во две главни форми – Д2, кој потекнува главно од растителни извори, и Д3, кој се поврзува со животинските извори и создавањето под влијание на сончевата светлина.
Сепак, потребите се различни кај секој човек, па дозирањето на суплементи треба да се одреди во консултација со лекар.
Важно е да не се земаат високи дози витамин Д на своја рака. Прекумерното внесување може да доведе до зголемено ниво на калциум во крвта и проблеми со бубрезите.
Затоа, доколку постои сомневање за недостаток на витамин Д, најдобро е нивото да се провери со лабораториски тест и понатамошниот внес да се усогласи со совет од здравствен професионалец.