Случаите на предавство некогаш биле ретки во Русија и само неколку би биле забележани годишно, но овие бројки неодамна се во пораст.
Една група за човекови права броела повеќе од 100 познати случаи на предавство во 2023 година, со веројатно уште 100 за кои никој не знае, пишува Индипендент.
Некои случаи потсетуваат на судења и чистки извршени во времето на диктаторот Јозеф Сталин.
Обвинетите најчесто се држат во строга изолација во злогласниот московски затвор Лефортово, нивните судења се одржуваат зад затворени врати и речиси секогаш резултираат со пресуди и долги затворски казни. Тие се речиси исклучиво истражувани од моќната Федерална служба за безбедност (ФСБ), а доказите честопати се прекриени со тајност.
Овие случаи се разликуваат од сузбивањето на неистомислениците за време на претседателот Владимир Путин, кој во 2022 година ги повика безбедносните служби „строго да ги спречат акциите на странските разузнавачки служби и веднаш да идентификуваат предавници, шпиони и саботери“.
Што се смени?
Во Москва во 2011-2012 година избувнаа масовни антивладини протести. а официјалните лица го обвинија Западот. Правната дефиниција за предавство потоа беше проширена за да вклучи обезбедување на нејасно дефинирана „помош“ за странски држави или организации, што ефективно го изложува на кривично гонење секој што е во контакт со странци.
Измените на законот беа силно критикувани од бранителите на правата, вклучително и Претседателскиот совет за човекови права. Путин подоцна се согласи со членовите на Советот дека „не треба да има широко толкување на велепредавство“. Но, токму тоа се случи.
Светлана Давидова, мајка на седум деца во западниот регион Смоленск, контактирала со украинската амбасада во Москва во 2014 година, велејќи дека мислела дека руските војници од блиската база се упатуваат кон источна Украина. Таа беше уапсена во 2015 година под обвинение за предавство според проширената дефиниција на законот.
Случајот предизвика национално внимание и бес. Во тоа време, Русија негираше дека нејзините трупи се во источна Украина, а случајот против Давидова директно се спротивстави на тој наратив. Обвиненијата против неа на крајот беа отфрлени, што се покажа како редок исклучок во се поголем број случаи кои постојано завршуваа со пресуди и затворски казни во следните години.
Се повеќе случаи
Целите на обвинителството беа новинари кои пишуваат за руската војска, како и еминентни научници од областите што може да имаат примена во развојот на оружје. Професионалните групи велат дека научниците се казнети за објавување написи во списанија и учество во меѓународни проекти кои обично се дел од нивната нормална работа.
Навистина има многу примери, а ние ќе споменеме некои од нив. На пример, Иван Сафронов, советник на вселенската агенција Роскосмос, беше осуден за предавство во 2022 година и беше осуден на 22 години затвор. Тој ги отфрли обвиненијата, а неговото гонење многумина го сметаат за одмазда за неговото известување за војската.
Физичарот Анатолиј Маслов (77), кој работел на хиперсоника, во мај беше осуден за предавство и осуден на 14 години затвор.
Владимир Кара-Мурза, опозициски политичар, беше обвинет за предавство во 2022 година, откако одржа говори на Запад во кои ја критикуваше Русија. Тој е осуден на 25 години затвор.
Еван Гершкович од Wall Street Journal беше уапсен во 2023 година под обвинение за шпионажа, со што стана првиот американски новинар кој беше обвинет по Студената војна. Гершкович, чие судење започна во јуни, ги негира обвиненијата, а американската влада соопшти дека тој е неправедно притворен.
Што ги мотивира тужбите?
Адвокатот Евгениј Смирнов вели дека зголемувањето на обвиненијата дошло откако ФСБ во 2022 година им дозволила на своите регионални ограноци да постапуваат со одредени видови случаи на предавство, а функционерите во тие области се обиделе да се задоволат со своите претпоставени за да ги унапредат своите кариери.
Но, над тоа е вербата на ФСБ во кревкоста на режимот, според Андреј Солдатов, новинар и експерт на ФСБ. „Тие искрено веруваат дека режимот може да биде скршен, дури и ако тоа всушност не е така.