Викендот е време кога семејството е на купче. Време за ручек, за прошетка, за релаксација. Но, дали навистина знаеме што се случува зад затворените врати на детските соби и зад екраните на нивните телефони? Најновиот извештај за 2025 година на добро познатата линија „Ало, бушавко“ (+389 70 390 632) открива дека децата и младите во Македонија сè потешко се справуваат со товарот на денешницата. Во изминатата година, дури 284 деца или нивни блиски побарале спас преку оваа линија.
Најстрашниот податок? Секое трето дете што се јавило не се жалело на оценки или училишни кавги – се јавило поради скршено ментално здравје. Страв, анксиозност, осаменост… и дури 19 потресни случаи на деца кои имале самоубиствени мисли или се обиделе да си го одземат животот.
Насилство без крај: Екраните како бојно поле
Експертот за психосоцијална поддршка, Јорданка Черепналкова-Трајкоска, предупредува на еден нов, суров феномен – дигиталното насилство кое комплетно го ментува детството.
„Денешното дете повеќе нема безбеден простор. Насилството веќе не престанува во училишниот двор. Тоа продолжува на ’Вибер‘, на социјалните мрежи, пред огромна публика од врсници. Кога едно дете е изложено на онлајн-понижување, тоа го губи чувството дека припаѓа некаде. Се повлекува, самодовербата паѓа на нула, анксиозноста расте, а во најтешките случаи се појавуваат и најопасните мисли“, објаснува таа.
Психолозите се децидни: дигиталното насилство боли исто колку и физичкиот удар, и мора да се третира со иста сериозност.
Кој бара помош?
Интересен е демографскиот пулс на линијата. Најкритична е возраста меѓу 10 и 15 години. Но, начинот на кој момчињата и девојчињата бараат помош е различен:
- За момчињата (особено помладите), во нивно име најчесто се јавуваат родителите кои забележале промена во однесувањето.
- Девојчињата (од 13 па сè до 25 години) се похрабри да го кренат телефонот или да пишат порака на „Вибер“ – тие самите, директно бараат поддршка и соговорник кој ќе ги разбере без осудување.
Водич за родители: Како да ги препознаете „тивките“ сигнали за помош?
Мила Дамјановска, операторката која секојдневно ги слуша гласовите на овие деца, нагласува дека возрасните мора да развијат „поостро око“. Децата ретко со зборови ќе кажат „не сум добро“. Тие зборуваат преку нивното однесување.
Еве ги првите знаци кои покажуваат дека детето минува низ внатрешна криза:
- Губење интерес за активности, хобија или спорт кои до вчера ги обожавало.
- Изолирање и повлекување во соба, одбивање средби со пријателите и семејството.
- Нагли промени во расположението – невообичаен страв, постојана тага или лесна раздразливост.
- Изразување безнадежност преку коментари како „нема смисла“, „ништо нема да се смени“ или „подобро да ме нема“.
Совет за овој викенд: Оставете ги телефоните настрана. Наместо класичното „Како помина во училиште?“, прашајте го вашето дете: „Како се чувствуваш деновиве? Има ли нешто што те загрижува, тука сум да те сослушам“. Создадете простор во кој тие ќе се чувствуваат безбедно да ја кажат својата мака.
Реакција, а не игнорирање
Детската амбасада „Меѓаши“ не останува само на бројки. Тимот на „Бушавко“ веднаш презема акција за секој поединечен случај – лани биле дадени 152 препораки, а десетици случаи биле итно препратени до социјалните служби, полицијата, здравствените работници и училишните психолози.
Во рамките на проектот „Безбеден интернет-простор за деца и млади“ (поддржан од Швајцарија преку „Цивика мобилитас“), веќе се подготвуваат прирачници и голема кампања на социјалните мрежи. Целта е јасна: да се едуцираат родителите како да ги заштитат своите деца во дигиталниот свет.
Запомнете, европската СОС-линија 116 111 е секогаш отворена за децата, а бројот 070 390 632 служи за будно следење и поддршка. Овој викенд, да бидеме тие што слушаат со разбирање. Нашите деца го заслужуваат тоа.