Густиот чад од шумските пожари е многу поопасен за здравјето на луѓето отколку што се сметаше претходно, покажа нова студија. Студијата покажува дека бројот на смртни случаи предизвикани од краткотрајна изложеност на фини честички од чад е потценет за неверојатни 93 проценти, објавува „Гардијан“.
Истражувачите пресметале дека во Европа, помеѓу 2004 и 2022 година, во просек 535 луѓе умирале секоја година од вдишување на токсични PM2.5 честички ослободени за време на пожари. За споредба, стандардните методи, кои претпоставувале дека честичките од пожарите се исто толку штетни како и оние од други извори како што е сообраќајот, предвиделе само 38 смртни случаи годишно.
Рекордна сезона на пожари во Европа
Студијата доаѓа во време кога пожарите беснеат низ јужна Европа. Најновите податоци од системот за следење на пожари на ЕУ покажуваат дека досега во 2025 година изгореле рекордни 895.000 хектари. Повеќе од двојно повеќе PM2.5 честички биле ослободени во атмосферата во споредба со просекот за ова време од годината во последните две децении.
Честичките од чад се потоксични
„Претходно, луѓето претпоставуваа иста токсичност за честичките од шумски пожари и за сите честички“, објасни проф. Кетрин Тон, епидемиолог за животна средина во Институтот за глобално здравје во Барселона (ISGlobal) и коавтор на студијата.
„Нашата работа покажува докази дека, иако се случува поретко, влијанието врз здравјето за истата количина честички е посилно за честичките од шумски пожари“, додаде таа.
Загадувањето на воздухот е една од најголемите закани за здравјето на луѓето, а шумските пожари значително придонесуваат за овој проблем. Претходна студија процени дека дури 1,53 милиони смртни случаи низ целиот свет годишно се поврзани со краткорочна и долгорочна изложеност на загадување на воздухот од шумски пожари.
Зголемен ризик од смрт
Истражувачите на ISGlobal се фокусираа на краткорочните ефекти од чадот, комбинирајќи ги дневните податоци за смртност од 32 европски земји со проценки на загадувањето со PM2,5 од 2004 до 2022 година. Користејќи модели што го земаат предвид очекуваното одложување на смртните случаи, тие открија дека изложеноста на чад од шумски пожари значително го зголемува ризикот од смрт во следната недела.
За секој дополнителен микрограм честички PM2.5 на кубен метар воздух, вкупната смртност се зголемила за 0,7%, смртноста од респираторни заболувања за 1% и од кардиоваскуларни заболувања за 0,9%.
„Резултатите се загрижувачки, со оглед на тоа што пожарите и другите екстремни настани експоненцијално се зголемуваат со климатските промени“, коментираше проф. Антонио Гаспарини, еколошки епидемиолог на Лондонската школа за хигиена и тропска медицина, кој не беше вклучен во студијата.
Опасност што се шири далеку од пламенот
Во последните недели, катастрофалните пожари, поттикнати од топлотни бранови, одзедоа неколку животи низ јужна Европа и Балканот. Но, смртните случаи предизвикани од токсичен чад веројатно ќе останат незабележани.
„Чадот може да влијае на населението далеку од пожарот“, рече Тоне. „Толку повеќе луѓе ќе бидат изложени на чадот отколку на непосредната физичка закана од пламенот.“
Токсичното загадување од пожарите влегува во домовите на повеќе од милијарда луѓе годишно, покажа претходна студија. Заклучи дека прочистувачите на воздух се ефикасно, но скапо решение за загадувањето на воздухот во затворен простор.
Европски, а не само медитерански проблем
Ризикот од пожари се зголемува бидејќи емисиите на стакленички гасови ја загреваат планетата и ја сушат вегетацијата. Оваа година, Пиринејскиот Полуостров е особено силно погоден, при што Шпанија и Португалија сочинуваат најголем дел од изгорената површина во Европа.
Доцентот Виктор Реско де Диос, шумарски инженер на Универзитетот во Љеида, предупредува дека пожарниот појас ќе се помести кон север во наредните години и децении.
„Она што го гледаме сега, порано или подоцна ќе се случи во централна и северна Европа, каде што исто така видовме влошување на проблемот со пожарите“, рече тој. „Ова не е медитерански проблем, туку е европски.“