Македонија се соочува со сериозни демографски предизвици, кои се манифестираат преку брзо стареење на населението и континуирано намалување на вкупниот број на жители. Овие трендови се резултат на ниски стапки на наталитет, висока емиграција и зголемена животна должина, што доведува до нарушување на демографската рамнотежа. Во продолжение, ќе ги презентирам клучните податоци базирани на најновите достапни извори, вклучувајќи го Пописот од 2021 година, проекции од меѓународни организации и актуелни проценки за 2025 година.
Намалување на населението (депопулација)
Според Пописот на населението, домаќинствата и становите од 2021 година, вкупното население на Македонија изнесувало 1.836.713 жители, што претставува намалување од 9,19% во споредба со 2002 година. Од 2011 до 2021 година, населението се намалило за 11,4%, или за околу 237.000 лица. Ова намалување продолжува и во последните години: во 2024 година, проценетата популација била 1.822.493 жители, додека во 2025 година, според актуелни проценки, таа изнесува 1.813.791 жител.
Годишната стапка на раст на населението е негативна и се движи од -0,32% во 2020 година, до -0,51% во 2025 година. Во 2023 година, стапката на раст била -1,08%, што е значително влошување во споредба со -0,29% во 2022 година. Според проекциите на Обединетите Нации и ММФ, населението се очекува да се намали за дополнителни 4% до 2030 година. Една од главните причини за ова е негативниот природен прираст: во 2021 година, стапката на раѓања била 10,2 на 1.000 жители, додека стапката на смртност изнесувала 15,5 на 1.000 жители, што резултирало со негативен природен прираст.
Друг клучен фактор е емиграцијата. Нетто миграцијата е негативна, со -766 лица во 2020 година, а помеѓу 1998 и 2011 година, најмалку 230.000 лица емигрирале во земји-членки на ЕУ. Ова особено ги погодува младите и работоспособните групи, што дополнително го забрзува демографскиот пад.
Стареење на населението
Населението во Македонија брзо старее, што се гледа преку зголемувањето на процентот на лица над 65 години и зголемувањето на просечната возраст. Според Пописот од 2021 година, уделот на населението на возраст од 65 години и повеќе изнесувал 17,2%, што е значително зголемување од 11,8% во 2011 година. Ова се потврдува и од податоци на Светската банка, каде што во 2024 година овој процент достигнал 18%. Во 2002 година, процентот на постари лица бил само 10,6%, што покажува јасен тренд на стареење.
Просечната возраст на населението во 2025 година изнесува 41 година, додека очекуваниот животен век е 77,7 години (79,8 за жени и 75,4 за мажи). Во 2021 година, најголем дел од населението (7%) припаѓал на возрасната група од 40-44 години, што укажува на “старечка” пирамида на населението. Уделот на младите (0-14 години) се намалил на околу 17% во 2023 година, додека работоспособното население (15-64 години) доминира, но се намалува поради емиграција и низок наталитет.
Нискиот тотален фертилитет (1,5 деца по жена во 2025 година) е под нивото за замена на генерациите (2,1), што дополнително го забрзува стареењето. Во 2020 година, фертилитетот бил 1,59, а во 2023 година паднал на 1,48.
Причини и импликации
Овие трендови се типични за многу земји во регионот на Балканот, каде што депопулацијата и стареењето се резултат на економски миграции, урбанизација и социјални промени. Во Македонија, ова може да доведе до притисоци врз пензискиот систем, здравствената заштита и пазарот на трудот, со зголемена зависност од постарите лица. За да се ублажат овие ефекти, потребни се политики за поттикнување на наталитетот, задржување на младите и привлекување имигранти.
Овие податоци укажуваат дека без интервенции, Македонија ќе продолжи да “старее и да се намалува”, што бара итни мерки за одржлив демографски развој.