Францускиот премиер Франсоа Бајру ја изгуби довербата на парламентот. Планот за штедење што сакаше да им го наметне на францускиот народ беше длабоко непопуларен. Последиците би можеле да влијаат и на ЕУ и Украина.
„И јас го сакав овој момент на вистината“, го започна своето обраќање пред Француското национално собрание францускиот премиер Франсоа Бајру.
Бајру е на функција само девет месеци и веќе мораше да се бори за довербата на пратениците. Неговиот голем проблем: огромниот долг на земјата.
Втората најголема економија во ЕУ има ниво на долг од речиси 114 проценти од бруто домашниот производ (БДП), или околу 3,4 трилиони евра. Според официјалните бројки, дефицитот во 2024 година изнесувал 5,8 проценти од БДП. И двете бројки се речиси двојно поголеми од критериумите за стабилност на ЕУ: ниво на долг од 60 проценти и три проценти од новото задолжување годишно.
Франција мора да плати 55 милијарди евра само за камата оваа година. И следната година, тоа ќе биде 66 милијарди евра, рече Бајру, потсетувајќи ги пратениците дека Франција немала избалансиран буџет од 1974 година – односно 51 година.
Тој верува дека Франција се соочува со „незапирлив бран на долгови“, во кој доверителите бараат повеќе отколку што земјата може да заработи. Тој им се обрати на пратениците со зборовите: „Вие имате моќ да ја соборите владата, но немате моќ да ја избришете реалноста“.
Бајру планирал конзистентен курс на штедење за 2026 година што би заштедил вкупно околу 44 милијарди евра. Идејата за укинување на два државни празници беше особено контроверзна.
Парламентот му го одзема на Бајру гласањето за доверба
Веќе имаше навестување за противење во парламентот. Затоа Бајру – дури и пред гласањето за неговите планови за штедење – самиот го иницираше ова гласање за доверба. Исходот беше јасен: само 194 пратеници изразија доверба во премиерот, додека 364 го отфрлија.
Одлуката на Бајру да го покрене гласањето за доверба Бенџамин Морел ја нарекува „политичко самоубиство“. Тој сакал да обезбеди поддршка за својот буџетски план, вели за ДВ доцент по јавно право на Универзитетот во Париз Пантеон-Асас. Но, Бајру очигледно ги преценил своите шанси за победа на гласањето.
Дури и пред гласањето, беше јасно дека францускиот премиер тешко може да смета на победа. Лидерите на партиите, особено од левицата и десницата, јасно ставија до знаење дека нема да му ја дадат довербата на Бајру.
Бајру е претседател на либералната партија Движење демократи (MoDem), која работи во Националното собрание со партијата Ансамбл на францускиот претседател Емануел Макрон. Сепак, алијансата нема мнозинство ниту во Националното собрание, ниту во долниот дом на францускиот парламент, ниту во Сенатот, горниот дом.
Сега е ред на Емануел Макрон
Се очекува Франсоа Бајру да ја поднесе својата оставка до францускиот претседател, кој ќе ја прифати – со барање Бајру да остане на функцијата во технички капацитет додека Макрон не најде нов премиер.
Според Бенџамин Морел, новиот премиер прво и основно ќе мора да обезбеди Франција да добие нов буџет за 2026 година. Сепак, наоѓањето премиер кој може да собере мнозинство зад себе останува многу тешко.
Опозициските партии, особено, немаат интерес да прават отстапки кон владата. На пример, десничарскиот Национален фронт предводен од Марин Ле Пен се фокусираше на распуштање на парламентот – а со тоа и на предвремени избори.
Политичкиот аналитичар Ерик Морис од Европскиот политички центар, исто така, верува дека Макрон ќе има тешкотии да го пронајде вистинскиот политички баланс. Според двајцата експерти, клучот е да се најде кандидат кој може да го одржи блокот на Макрон, а истовремено да ги освои гласовите на социјалдемократите. Морис очекува дека следното назначување ќе биде повеќе поврзано со содржината и програмата отколку само со името.
Сепак, предвремените избори засега веројатно нема да бидат опција – претседателот Макрон постојано ги отфрла таквите барања. И тој одби да поднесе оставка пред да му заврши мандатот во 2027 година.
Што значи кризата во Франција за ЕУ и Украина
Случувањата во Париз веројатно ќе бидат следени со интерес во Брисел. Впрочем, Франција е втора најголема економија во ЕУ по Германија. Заедно, двете земји често се нарекуваат „мотор на европската интеграција“.
Иако Морис не очекува влијанието да биде толку сериозно како за време на еврокризата што започна во 2008 година, нестабилноста во Франција сепак би можела да има економски последици за остатокот од ЕУ – на пример, преку недостаток на инвестиции или намалена продуктивност.
Доколку има политички застој во Франција, тоа би имало и политички последици за ЕУ. Може да се случи, на пример, земјата, без нова влада, да не заземе јасни ставови за миграцијата, земјоделската, трговската или индустриската политика, или улогата на Франција во ЕУ да се промени под новата влада.
На фронтот на надворешната политика, на пример, кога станува збор за Украина, ништо нема да се промени – додека Макрон е на власт. Сепак, Морис верува дека Макрон ќе има тешкотии да ги исполни своите ветувања: на пример, зголемувањето на буџетот за одбрана како што е планирано ќе биде тешко – ако нема буџет или ако неговото усвојување се одложи.