Силниот циклон наречен „Дебора“, кој во ноќта кон четвртокот на 26 март ја зафати Хрватска, донесе екстремни временски услови и предизвика значителна материјална штета. Олujниот ветер уриваше дрвја, оштети покриви и фасади, го прекина сообраќајот и снабдувањето со електрична енергија, додека во планинските предели падна обилен снег. Експертите од загрепскиот ПМФ, професорите Кристијан Хорват и Ива Дасовиќ, како и асистентот Патрик Јуреша, направија детална анализа на причините и последиците од овој настан.
Рекордни удари на ветер и метар снег Иако силните ветришта се честа појава на Јадранот, овојпат беше невообичаено ветровито во внатрешноста, особено во Загреб. Според податоците на Државниот хидрометеоролошки завод (ДХМЗ), на мерната станица Загреб-Максимир е забележан удар на ветер од 96,1 км/ч, што е највисока вредност од 2005 година. На станицата Загреб-Соколовац е измерен апсолутен максимум од дури 120 км/ч. Се проценува дека вакви удари на ветер во областа на Загреб се случуваат просечно еднаш во сто години.
Освен ветерот, циклонот донесе и обилни врнежи. На Пунтијарка на Медведница се измерени 37 см снег, додека во Горски Котар и планинските подрачја падна и до еден метар снег. Во Делнице се забележани 58 см, а на Завижан дури 101 см снег, што во комбинација со силниот ветер создаде вистински меќави и наноси.
Како настана циклонот? Циклонот настана како „заветрински алпски циклон“, попознат како Геновски циклон, што е релативно честа појава во овој регион. Сепак, неколку специфики придонесоа за неговиот екстремен карактер:
- Силно вртложење на висина: Постоење на исклучително силно струење на воздухот во високите слоеви.
- Разлика во притисокот: Се создаде разлика во воздушниот притисок од околу 30 hPa помеѓу северната страна на Алпите и центарот на циклонот во Јадранот, што предизвика силен продор на ладен воздух.
- Локален ефект: При преминувањето преку планината Медведница, северното струење дополнително се забрзало, што објаснува зошто најголемите штети во Загреб се забележани токму во подножјето на планината.
Што не очекува во иднина? Климатските модели покажуваат два главни тренда. Првиот е дека бројот на циклони во Медитеранот генерално опаѓа. Но, вториот тренд укажува на тоа дека продорите на ладен и топол воздух ќе бидат посилни и подолготрајни. Тоа значи дека можеме да очекуваме поекстремни временски прилики – од бури со обилни врнежи до суши и пожари.
Експертите напоменуваат дека „100-годишниот период“ не значи дека ваков настан нема да се повтори во следните сто години, туку дека постои веројатност од 1% тоа да се случи во која било година. Во контекст на климатските промени, сигурни се нови олујни времиња во претстојните години.
Важноста на предупредувањата и прилагодувањето Последиците од бурата уште еднаш ја покажаа важноста на навремената прогноза. Прогностичарите на ДХМЗ навреме го воочија развојот на опасната ситуација и издадоа предупредувања од висок степен. Долгорочно, неопходно е да се осигура отпорност на инфраструктурата (шуми, згради и енергетска мрежа) уште во фазата на планирање, со посебен акцент на зајакнување на градежните норми за заштита од силни удари на ветер.