Геополитичките случувања на Блискиот Исток во 2026 година предизвикуваат сериозни потреси на глобалниот пазар на ѓубрива, создавајќи притисок врз цените и дополнителна неизвесност кај земјоделците и производителите на храна ширум светот.
Кризата доаѓа во исклучително чувствителен период – на самиот почеток на сезоната на сеење во северната хемисфера, кога побарувачката за ѓубрива традиционално расте. Според анализите, конфликтите во регионот влијаат врз пазарот преку два клучни канали – енергетиката и логистиката.
Еден од најголемите ризици е ситуацијата со Ормутскиот теснец, стратешки поморски премин низ кој се одвива значаен дел од светската трговија со нафта, гас и суровини. Неговото речиси целосно затворање, во контекст на тензиите меѓу Иран, Израел и САД, ја нарушува глобалната испорака и создава дополнителни трошоци.
Значењето на овој премин е огромно – низ него минува околу една петтина од светското снабдување со нафта и течен природен гас, како и значителен дел од трговијата со сулфур, клучен елемент за производство на минерални ѓубрива.
Производството на ѓубрива е директно зависно од природниот гас, кој се користи за добивање амонијак – основна компонента за уреата, едно од најраспространетите ѓубрива во светот. Поради тоа, секое нарушување во енергетските текови веднаш се рефлектира врз цените.
Во моментов, цената на уреата од Блискиот Исток достигнува околу 800 долари за метрички тон, што е повеќе од двојно зголемување во однос на истиот период минатата година, кога изнесуваше под 400 долари.
Дополнителен товар претставуваат и зголемените трошоци за транспорт и осигурување. Осигурителните компании веќе ги зголемија премиите за полиси што покриваат воени ризици, додека Иран разгледува можност за воведување такси за бродовите кои бараат безбеден премин низ теснецот.
Сето ова ја засилува загриженоста од поширока економска нестабилност, вклучително и ризик од стагфлација – состојба во која се комбинира бавен економски раст со висока инфлација.
Паралелно со кризата на Блискиот Исток, дополнителен притисок врз глобалниот пазар создава и Кина, која ги заострува ограничувањата за извоз на ѓубрива со цел да го заштити домашниот пазар. Според информациите, кинеските власти побарале од извозниците да ги суспендираат пратките на одредени видови ѓубрива, вклучително и мешавини со азот и калиум, додека ограничувањата за извоз на уреа остануваат на сила.
Овие мерки имаат за цел да обезбедат доволни количини за домашната пролетна сеидба и да ги стабилизираат цените во земјата, но истовремено го ограничуваат глобалното снабдување.
Иако некои земји, како Србија, не се директно зависни од увоз од овој регион, индиректните ефекти веќе се чувствуваат преку растот на цените на енергијата и транспортот, што влијае врз сите сегменти на агроиндустријата.
Експертите предупредуваат дека доколку кризата продолжи, последиците би можеле да се прелеат и врз цените на храната, што дополнително ќе го зголеми притисокот врз потрошувачите и економиите ширум светот.