НОРВЕШКА предупреди за стратешки морски премин на далечниот север од Европа, чија контрола би отворила дополнителен простор за Русија да дејствува кон Атлантикот и да ја зголеми заканата за НАТО. Станува збор за Мечкиот јаз, или Мечкин премин, морски појас долг повеќе од 600 километри помеѓу норвешкото копно и архипелагот Свалбард.
Норвешкиот министер за одбрана Торе Сандвик предупреди за опасноста Русија да ја преземе „контролата врз северна Скандинавија“ ако Европа не преземе решителни чекори. Во изјава за британскиот весник „Тајмс“, тој ја нагласи сериозноста на ситуацијата.
Тој особено посочи на напредните системи за оружје што ги развива Русија. „Знаеме дека ако можат да го контролираат Мечкиот јаз, можат да користат и хиперсонични ракети против НАТО. Против Лондон, против Норвешка, против Данска“, додаде Сандвик.
Стратешката важност на арктичкиот премин
Силно финансираната Северна флота на Русија сочинува околу две третини од нуклеарниот капацитет на руската морнарица и сè повеќе ги проширува своите операции во водите на НАТО на север.
Сандвик нагласи дека Мечкиот јаз, кој овозможува премин од Баренцовото Море до Норвешкото Море, е подеднакво стратешки важен како и преминот GIUK на запад, кој го поврзува Норвешкото Море со Атлантикот.
Предупредувањето доаѓа во време кога Арктикот станува сè поважен стратешки регион. Топењето на мразот отвора нови бродски линии, а огромните резерви на нафта и други природни ресурси, заедно со зголемената конкуренција меѓу Русија, НАТО, Кина и САД, го претвораат во сè поважна воена и комерцијална област.
Арктичкиот совет ги обединува осум арктички држави: Русија, Канада, САД, Данска, Норвешка, Исланд, Шведска и Финска. Пет од нив имаат крајбрежје на Северниот Леден Океан – Русија, Канада, САД, Данска преку Гренланд и Норвешка.
Русија со години ги обновува арктичките бази и ја зајакнува својата Северна флота, додека членките на НАТО, исто така, го прошируваат своето воено присуство во регионот.
„Клучна порта кон далечниот север“
Беар Гап се наоѓа помеѓу Баренцовото и Норвешкото Море, што го прави еден од клучните патишта за руските подморници и бродови да стигнат до Северниот Атлантик од нивните арктички бази. Се наоѓа западно од рускиот полуостров Кола, дом на најголемиот дел од руските поморски нуклеарни сили и седиштето на Северната флота.
Кристијан Отланд, виш истражувач во Норвешкиот институт за одбранбени истражувања, објасни дека Бер Гап „служи како клучна порта за поморски движења и надзор на далечниот север“.
„Русија ја гледа оваа област како составен дел од својата таканаречена стратегија за „одбрана на бастионот“, изјави Отланд за Ал Џезира. „За да се обезбеди безбедно функционирање на подморниците со балистички ракети на Северната флота во бастионот, односно во Баренцовото Море, Русија сака да може да го контролира преминот кај островот Мечки“.
Гунхилд Хогенсен Ѓорв, професорка на Арктичкиот универзитет во Норвешка, рече дека Мечкиот Гап е „излез на Русија во Северниот Атлантик“.
Доколку Русија ја контролираше областа, „тие би можеле да испукаат ракети од бродови“ и „технички, веројатно би можеле да ги погодат Обединетото Кралство, Данска, Холандија, а да не ги спомнуваме нордиските земји“. Клучното прашање, според Ѓорв, е дали Русија навистина би одлучила да ги нападне соседните земји.
„Доколку одлучат да го сторат тоа, тоа е тотална војна. Тоа не е само ескалација на заканите под прагот, тоа е војна од целосен обем и многу е тешко да се замисли дека Русија е подготвена да размислува во тој контекст“, додаде таа.
Специјалниот статус на Свалбард и заканата од хибридна војна
Норвешка има целосен суверенитет над Свалбард и со тоа ја контролира областа Бер Гап, но според Договорот од Свалбард од 1920 година, архипелагот не смее да се користи за воени цели, вклучително и за воспоставување поморски бази и утврдувања. Како резултат на тоа, нема постојано норвешко воено присуство на Свалбард.
Бруно Тертре, заменик-директор на францускиот институт FRS, неодамна оцени дека „директна и отворена руска воена акција против Свалбард е малку веројатна, но интензивирање на хибридната војна против архипелагот е можно, дури и веројатно“.
Тој истакна дека Норвешка одговорила со измена на својот закон за да се олесни депортацијата на санкционираните руски граѓани, а исто така купила и осум британски фрегати од типот 26 во 2025 година.
Одговорот на Норвешка и зајакнувањето на европската соработка
Европските престолнини се надеваат дека нуклеарното одвраќање би можело да придонесе за стабилноста на Арктикот. Норвешкиот премиер Јонас Гар Сторе минатата недела изјави дека Осло ќе започне разговори за зајакнување на соработката околу француското нуклеарно оружје.
Откако Доналд Трамп се врати во Белата куќа, се зголемија сомнежите за американскиот нуклеарен чадор што ја штити Европа од крајот на Втората светска војна.
„Го правиме ова со оглед на безбедносно-политичката ситуација во Европа, вклучително и масовното руско вооружување, исто така и во нуклеарното поле, и фактот дека Русија води целосна војна против друга европска земја“, изјави Сторе за норвешката новинска агенција NTB.
Францускиот претседател Емануел Макрон во последните месеци понуди разговори за улогата на француското нуклеарно одвраќање во европската безбедност. Покрај Франција, и Обединетото Кралство поседува нуклеарно оружје во Европа.
Неколку европски земји покажаа интерес за разговори за тоа како француското нуклеарно одвраќање би можело да придонесе за заштита на Европа. Во дискусиите се споменува и можноста за пошироко вклучување на европските сојузници, но досега нема јасно договорен модел или конкретно распоредување на нуклеарно оружје на територијата на други земји.
Како што објави „Телеграф“ минатата недела, се дискутира и можноста Холандија да учествува во таков договор.
Руските нуклеарни вежби и зголемување на арсеналот
Русија има најголем нуклеарен арсенал во светот, со околу 4.400 распоредени и складирани нуклеарни боеви глави, додека Соединетите Американски Држави имаат околу 3.700, според Федерацијата на американски научници.
Минатиот месец, Русија одржа една од најголемите нуклеарни вежби во последните години, со дури 64.000 учесници, за да ги подготви своите сили за „подготовка и употреба на нуклеарни сили во случај на агресија“.
Претседателот Владимир Путин им кажа на својот министер за одбрана и на врвните генерали дека употребата на такво оружје секогаш ќе биде вонредна мерка и последно средство.
„Со оглед на растечките тензии во светот и појавата на нови закани и ризици, нашата нуклеарна тријада мора да продолжи да служи како сигурен гарант на суверенитетот на Федералната држава Русија и Белорусија“, рече Путин во Кремљ.
Предупредување од Велика Британија
Британскиот министер за одбрана Џон Хили предупреди во февруари дека Русија „претставува најголема закана за безбедноста на Арктикот и Високиот Север од Студената војна“, додека Путин го обновува своето воено присуство во регионот и ги отвора старите бази.
„Велика Британија ја зајакнува својата заштита на Арктикот и Високиот Север, удвојувајќи го бројот на своите војници во Норвешка и ги засилува заедничките вежби со сојузниците на НАТО“, рече тој.