Европската комисија во понеделник ќе објави експертски извештај за ризиците што платформите за социјални мрежи ги претставуваат за малолетниците, како дел од иницијативата на претседателката Урсула фон дер Лајен за воведување заеднички европски возрасни ограничувања за пристап на деца до социјалните мрежи.
Фон дер Лајен им довери на детскиот психијатар Јорг Фегерт и на социјалната епидемиологка Марија Мелхиор да ѝ препорачаат на Европската Унија како најделотворно да ги заштити децата од штетите на интернет. Во изработката на документот со месеци учествуваа и десетици други експерти, пишува Политико.
Иако извештајот нема за цел да ја убедува самата Фон дер Лајен дали се потребни мерки – таа како лекар и мајка на седум веќе пораснати деца одамна предупредува за штетите од социјалните мрежи и поддржува заеднички ограничувања – очекувањата се дека претседателката може да изнесе план за возрасни ограничувања на ниво на целата Европска Унија веќе во септември.
Според претставник на ЕУ, документот треба да послужи како „доказна основа“ за да се убедат скептичните национални влади да ја поддржат иницијативата и, доколку е потребно, да се поткрепи евентуална забрана. Темата Фон дер Лајен ја отвори уште во минатогодишниот говор за состојбата на Унијата, изненадувајќи дел од службениците кои веќе работеа на ова прашање.
Критиките доаѓаат од неколку земји кои се повикуваат на попрецизни и помалку рестриктивни решенија. „Најдобро е прво темелно да се објасни проблемот и дури потоа да се бара најдоброто решение. Ако однапред најавиш забрана и потоа само бараш начин да ја спроведеш, тоа е пристрасно“, изјави естонската министерка за правда и дигитални прашања Лииса-Ли Пакоста.
Глобалниот тренд веќе се забрзува. Австралија во декември воведе возрасни ограничувања за социјалните платформи, Индонезија почна да применува забрана во март, а Малезија во јуни. Турскиот парламент даде зелено светло за сличен закон. Во рамки на Европската Унија, Франција е најнапред, а Обединетото Кралство исто така забрзано работи на свои мерки. Усогласување на заедничко европско решение, сепак, бара многу посложен баланс меѓу 27 држави членки.
Полскиот министер за дигитални прашања Дариуш Стандерски изјави дека веќе 14 земји членки ја поддржуваат насоката и оти постои силно мнозинство за вакви решенија, без изгледи да се состави блокирачко малцинство. Тој додаде дека во Полска над 70 проценти од јавноста поддржува забрана на социјални мрежи за деца и задолжителна проверка на возраста, наведувајќи дека „деца на шест или седум години гледаат штетна содржина – порнографија со деца, малтретирање и други криминални содржини на интернет“.
Лица запознаени со содржината велат дека извештајот ќе даде конкретни препораки за намалување на штетите од социјалните мрежи, но нема директно да им наложи на политичарите што точно да забранат. Документот не дава единствен одговор дали возрасните ограничувања се најдобра идеја, но ја остава отворена можноста за таква мерка, како и прашањето на која возраст би се вовела.
Многу членови на експертската група не поддржуваат целосна забрана и се залагаат за понуансиран пристап кој ги почитува правата на децата. Пред еден месец, неколкумина, меѓу кои Леанда Барингтон-Лич од фондацијата Пет Права и Соња Ливингстон од Лондонската школа за економија, ѝ испратија писмо на Фон дер Лајен со предупредување против сеопфатни мерки.
Од Австралија веќе дојдоа предупредувачки сигнали дека новите ограничувања не даваат очекувани резултати: во март националниот комесар за онлајн-безбедност оцени дека забраната во голема мера не успева да ги држи децата далеку од социјалните мрежи поради недоволните активности на големите технолошки компании. Владата таму се обидува да ги прошири овластувањата на органот за онлајн-безбедност за поцврсто спроведување на правилата.
Серине Вест Расмусен, виша советничка за технолошка политика и детски права во данската граѓанска организација Борнс Вилкор, која учествуваше во работата на групата, изрази надеж дека препораките „ќе ја третираат заштитата и овластувањето на малолетниците од севкупна перспектива“.
Паралелно, неколку европски држави брзаат со сопствени мерки. Франција планира да воведе возрасни ограничувања до септември, а Данска и Грција целат да усвојат слични решенија до крајот на годината. Европската комисија им даде зелено светло да продолжат.
Сè уште не е јасно како би изгледале клучните елементи на евентуалниот предлог на ЕУ: дали ќе има заедничка минимална возраст за целиот блок или ќе им се остави на земјите членки да ги определат сопствените прагови. Притисокот кон Комисијата да направи повеќе за заштита на децата онлајн расте од минатото лето, кога францускиот претседател Емануел Макрон ја стави темата високо на агендата, со силна поддршка и од Атина, Копенхаген и Мадрид.
Летово Комисијата набрзина претстави техничко решение за проверка на возраста – навреме за дискусија на лидерите на ЕУ што ја организираше Макрон – но подоцна беа откриени слабости во безбедноста кои, според Комисијата, се веќе отстранети. Оваа недела европската извршна власт ја информираше Франција дека може да утврди сопствена минимална возраст за користење на социјални мрежи, доколку мерката не навлегува во надлежностите на Комисијата за надзор на технолошките компании.
Европската комесарка за технолошки прашања Хена Виркунен порача дека забраните не се универзално решение, нагласувајќи дека прв приоритет е околината да биде безбедна за сите, особено за малолетниците, бидејќи онлајн‑просторот е клучен дел од секојдневието. Но, со оглед на различните национални иницијативи, нејзиниот тим заклучува дека единствениот начин да се избегне распарчување на правилата е ЕУ да излезе со заеднички мерки.
„Мора да ја сведеме на минимум фрагментацијата на националните системи, која може да создаде правна несигурност или да го ослаби спроведувањето на правилата“, изјави портпаролот на Комисијата Тома Рение.