Рударството и критичните минерали стануваат сè позначаен дел од глобалната економска и индустриска агенда, бидејќи растечката побарувачка за бакар, антимон и други суровини го менува начинот на кој се планираат и финансираат новите проекти.
Според анализи на специјализирани изданија од рударскиот сектор, во повеќе земји се развиваат нови модели за поддршка на проекти поврзани со критичните минерали. Покрај класичното кредитирање, сè почесто се користат инвестиции во капитал, долгорочни договори за откуп, финансиски гаранции и други механизми кои треба да овозможат побрзо развивање на нови рударски и преработувачки капацитети.
Причината е едноставна – критичните минерали имаат сè поголема улога во современата индустрија.
Во Македонија, еден од позначајните проекти во оваа област е проектот за бакар во Иловица. Проектот подолг период се наоѓа во различни фази на развој, во време кога глобалната побарувачка за бакар продолжува да расте.
Бакарот е една од клучните суровини за електрификацијата и модерната инфраструктура, а голем број меѓународни анализи укажуваат дека во наредните години може да се појави дополнителен притисок врз понудата на овој метал.
Според инвеститорот, реализацијата на проектот Иловица би можела да има значително економско влијание врз државата и локалната економија, особено во Струмица и општините Босилово и Ново Село.
Очекуваните ефекти се поврзуваат со нови работни места, економска активност, приходи за државата и локалните самоуправи, како и дополнителен раст на рударскиот и услужниот сектор. Проценетиот животен век на рудникот е околу 23 години, што значи дека евентуалната реализација би претставувала долгорочна индустриска инвестиција.
Покрај бакарот во југоисточниот дел на земјата, внимание привлекуваат и геолошките истражувања за присуство на антимон северно од Крива Паланка.
Антимонот е минерал со широка индустриска примена и се вбројува меѓу суровините кои добиваат сè поголемо значење во глобалните стратегии за обезбедување стабилни синџири на снабдување.
Истражувањата во овој регион треба подетално да го утврдат геолошкиот потенцијал и можните количини на минерални суровини, а ваквите активности можат да дадат појасна слика за потенцијалот на Македонија во сегментот на критичните минерали.
Во меѓувреме, глобалниот интерес за овој сектор продолжува да расте. Во последните години се забележуваат значителни инвестиции во истражување, експлоатација, преработка и создавање нови производствени капацитети поврзани со бакар, литиум, никел, антимон, ретки земји и други минерали.
Според индустриските анализи, финансискиот модел на рударството постепено се менува. Новите проекти сè почесто се развиваат преку комбинација од приватен капитал, долгорочни договори со индустриски купувачи и различни форми на институционална финансиска поддршка.
За инвеститорите, ваквиот пристап може да биде особено важен затоа што развојот на еден рударски проект е долг и капитално интензивен процес. Од геолошките истражувања и подготовката на студиите, преку обезбедување на потребната документација, до изградба на инфраструктура и почеток на производство, можат да поминат повеќе години.
Дополнителен предизвик е и развојот на капацитети за преработка. Дури и кога капиталот и суровината се достапни, изградбата на современи производствени и преработувачки системи бара време, технологија, квалификувана работна сила и значителни инвестиции.
Токму затоа земјите и компаниите сè повеќе гледаат на критичните минерали како на долгорочна индустриска тема, а не само како на класичен рударски сектор.
Во следните години, бакарот, антимонот и другите критични минерали се очекува да имаат уште поголема улога во развојот на енергетиката, електрификацијата, дигиталната индустрија и напредното производство.
За Македонија, прашањето е колкав дел од сопствениот геолошки потенцијал може да се претвори во конкретни инвестиции и економска активност, притоа со примена на современи стандарди за развој, заштита на животната средина и локален економски развој.
Во моментов, проектот Иловица и истражувањата за антимон кај Крива Паланка се меѓу највидливите активности кои ја поврзуваат земјата со поширокиот глобален тренд на зголемен интерес за критичните минерали.