Патувањето во земјите од Шенген зоната носи нова промена за патниците кои не се државјани на Европската Унија. Со системот за влез и излез (EES), движењето на патниците преку надворешните граници на Шенген се евидентира електронски, што треба да овозможи полесно откривање на оние кои го надминуваат дозволениот престој.
EES ги регистрира податоците од патниот документ, биометриските податоци, како и датумот и местото на влез и излез. Европската комисија наведува дека системот овозможува автоматско идентификување на патници кои останале подолго од дозволениот период.
Но, воведувањето на EES не го менува добро познатото правило за краткорочен престој. За повеќето државјани на земји надвор од ЕУ кои патуваат без виза или со краткорочна виза, и понатаму важи правилото 90 дена во кој било период од 180 дена.
Тоа значи дека не се добиваат 90 дена за секоја календарска година. За секој ден од престојот се гледаат претходните 180 дена и се пресметува колку од дозволениот период веќе е искористен.
На пример, доколку патник претходно престојувал 20 дена во Шенген зоната, во конкретниот период би му останале уште 70 дена. Бројот на преостанати денови може да се менува со текот на времето, бидејќи деновите постепено излегуваат од 180-дневниот период.
Како да проверите колку денови ви остануваат?
За да избегнат непотребни проблеми на граница, патниците можат да го користат официјалниот калкулатор на Европската комисија за краткорочни престои.
Алатката има две главни функции. Со опцијата „Контрола“ можат да се внесат претходните влезови и излези за да се провери дали престојот е во рамките на правилото 90/180. Калкулаторот може да покаже и кој е последниот ден до кој може да се остане без да се надмине дозволениот период.
Опцијата „Планирање“, пак, е наменета за оние кои допрва организираат патување. Со внесување на планираниот датум на влез и податоците за претходните престои, може да се добие пресметка за тоа колку денови се достапни.
За пресметката е неопходно да се имаат точни датуми на сите влезови и излези од Шенген во последните 180 дена.
Не се сметаат сите земји од ЕУ
Особено важно е да се прави разлика меѓу Европската Унија и Шенген зоната.
Правилото 90/180 се однесува на престојот во Шенген, а не на сите земји членки на ЕУ. Во Шенген зоната се 29 земји, меѓу кои, покрај најголемиот дел од членките на ЕУ, се и Исланд, Лихтенштајн, Норвешка и Швајцарија.
Престојот во земји кои не се дел од Шенген не се пресметува на ист начин во правилото 90/180. Како пример, Европската комисија ја наведува Ирска, чиј престој не се вклучува во пресметката за Шенген зоната.
EES не го воведе правилото 90/180
Важно е да се знае дека EES не го воведува правилото за 90 дена во 180 дена. Тоа правило постоеше и пред електронскиот систем.
Новина е начинот на кој се регистрираат влезовите и излезите. Наместо патниците и граничните службеници да се потпираат првенствено на печатите во пасошите, податоците се евидентираат електронски.
Со тоа надлежните полесно можат да утврдат дали некој го надминал дозволениот престој.
Поради новиот начин на евиденција, за патниците станува уште поважно да ги знаат точните датуми на своите патувања и да го проверуваат престојот пред да заминат во Шенген зоната.
Сепак, официјалниот калкулатор е само помошна алатка и не претставува правно овластување за престој. Конечната одлука за дозволениот престој и евентуалното пречекорување ја носат надлежните гранични служби.
За лицата кои имаат дозвола за престој или долгорочна виза важат посебни правила поврзани со нивните документи, па нивниот престој не се пресметува на ист начин како краткорочниот престој.
Дополнително, патниците треба да имаат предвид дека воведувањето и целосната примена на EES може да влијае и врз времето на обработка на патниците на граничните премини, особено во периоди на зголемен интензитет на сообраќај.
Затоа, пред патување, најсигурно е да се проверат точните датуми на претходните престои и навреме да се пресмета преостанатиот број денови во Шенген зоната.