Климатскиот феномен Ел Нињо повторно станува фактор кој може да ги помести светските цени на храната. Иако неговите последици прво се гледаат преку температурите и врнежите во различни делови од светот, ефектите можат да стигнат и до потрошувачите преку поскапи земјоделски производи.
Светската метеоролошка организација во септември соопшти дека Ел Нињо е веќе воспоставен и дека во наредните месеци се очекува дополнително засилување, потенцијално до „многу силен“ интензитет. Веројатноста феноменот да продолжи до февруари 2027 година е речиси 100 проценти, а најголемата сила се очекува кон крајот на оваа година.
Слични се и проценките на американската Национална океанска и атмосферска администрација, според кои веројатноста за Ел Нињо останува исклучително висока во повеќе последователни тримесечни периоди во текот на есента и зимата.
Ел Нињо не значи автоматски дека цената на секој прехранбен производ ќе се зголеми. Феноменот ја менува распределбата на температурите и врнежите низ планетата, па одредени региони може да бидат погодени од суши, додека други да се соочат со прекумерни врнежи, поплави или екстремни температури.
Токму поради тоа, последиците најмногу се чувствуваат кај земјоделските култури кои се произведуваат во климатски чувствителни региони и имаат големо значење за светската трговија.
Шеќерот веќе го чувствува притисокот
Светскиот пазар на храна влегува во овој период со веќе зголемени цени. Во август индексот на цените на храната на Организацијата за храна и земјоделство при Обединетите нации достигна 133,3 поени, највисоко ниво од крајот на 2022 година.
Еден од најголемите месечни скокови беше забележан кај шеќерот, чија цена во август порасна за 11,9 проценти. На пазарот влијаат проблемите со производството и временските услови во Бразил, Европа и Азија.
Бразил е најголемиот светски производител на шеќер, додека значајна улога имаат и Индија и Тајланд. Токму овие земји се меѓу регионите чие производство може да биде погодено од промените што ги носи Ел Нињо.
Во Индија состојбата веќе е чувствителна. Владата дозволи бесцарински увоз на еден милион тони шеќер, а земјата повторно започна да увезува од Бразил по речиси една деценија. Домашните цени во меѓувреме остануваат околу 20 проценти над нивото од пред два месеца.
Дополнителен фактор е цената на нафтата. Доколку енергенсите поскапат, за бразилските производители може да стане поисплатливо дел од шеќерната трска да се пренасочи кон производство на етанол наместо кон шеќер. Тоа дополнително би ја намалило понудата на суровина за прехранбениот пазар.
Оризот – ризик за глобалната понуда
Кај оризот ризикот е уште посериозен бидејќи станува збор за основна храна за милијарди луѓе.
Индија годинава се соочува со слаб монсун. Во јуни количината на врнежи била 35 проценти под нормалата, а проблемите продолжиле и во август. Недоволните врнежи го отежнуваат сеењето и создаваат ризик за приносите на оризот, но и на пченката, сојата и други земјоделски култури.
Доколку сушниот период продолжи, последиците би можеле да се почувствуваат не само на индискиот пазар туку и во меѓународната трговија, особено доколку дојде до намалување на извозот.
Историските анализи покажуваат дека силен Ел Нињо може значително да влијае врз светските цени на храната. Проценките на Европската централна банка покажуваат дека во минатото преминот кон силен Ел Нињо можел да биде проследен со раст на глобалните цени на храната до девет проценти.
Особено важно е што последиците не мора да се појават веднаш. Историски, врвот на влијанието врз цените можел да се појави околу 16 месеци по почетокот на феноменот.
Палминото масло може да поскапи повеќе производи
Меѓу земјоделските производи чувствителни на временските услови е и палминото масло. Индонезија и Малезија доминираат во светското производство, а сушните услови во Југоисточна Азија можат да влијаат врз приносите.
Проблемот не е ограничен само на маслото што се продава директно како прехранбен производ. Палминото масло се користи во голем број преработени производи, од слатки и печива до готова храна, козметика и производи за лична хигиена.
Затоа, евентуалното зголемување на неговата цена може индиректно да се прелее и врз повеќе различни производи.
Какаото и чоколадото влегуваат во новата сезона под притисок
Ниту пазарот на какао не е во стабилна позиција. Западна Африка е клучен регион за светското производство, а Брегот на Слоновата Коска обезбедува околу 40 проценти од глобалното производство.
Во Гана се очекува производството во сезоната 2026/27 да биде намалено за најмалку 16 проценти. Меѓу ризиците се посочуваат временските услови, болестите кај насадите и можните последици од Ел Нињо.
Производството на какао има дополнителна слабост – новите насади не можат брзо да го надоместат недостатокот. На младите дрвја им се потребни години пред да започнат со значајно производство.
Тоа значи дека лошата сезона во клучните производни региони може да има последици врз пазарот подолг период.
И кафето останува изложено
Кафето исто така може да биде погодено, иако неговата пазарна слика е посложена.
Подобрата понуда од Бразил донесе одредено олеснување по рекордните цени од претходните години, а очекувањата за 2026 година беа насочени кон пад на цените.
Сепак, посилен Ел Нињо претставува ризик за овие прогнози. Особено ранливо е производството на робуста во Виетнам и други делови од Југоисточна Азија, доколку регионот биде погоден од подолг сушен период.
Ел Нињо не е единствениот ризик
Временскиот феномен доаѓа во период кога врз светските пазари веќе влијаат повеќе фактори.
Цените на енергијата и ѓубривата, геополитичките тензии, растечката побарувачка за биогорива и можните ограничувања на извозот можат дополнително да го засилат ефектот од послабите земјоделски приноси.
Во такви услови, проблемот во една производствена земја може брзо да се прошири на глобалниот пазар. Намаленото производство може да значи поголем увоз, повисоки берзански цени, ограничување на извозот и на крајот – поскапи производи за потрошувачите.
Затоа Ел Нињо не е само метеоролошка појава. Тој може да стане и економски фактор кој ќе се почувствува преку цените на основните прехранбени производи.
Колку силно ќе биде влијанието ќе зависи од интензитетот и времетраењето на феноменот, но и од тоа како ќе реагираат производителите, државите и глобалните пазари.
На крајот, климатските промени во Тихиот Океан може да изгледаат далечни, но нивните последици можат да стигнат до секојдневната потрошувачка – од утринското кафе и чоколадото, до оризот, шеќерот и маслото.