Нездравата храна и засладените пијалаци се широко достапни и агресивно се промовираат во и околу училиштата во земјава, додека здравите опции се речиси невидливи. Ова го покажа првата сеопфатна национална проценка на нутритивните средини, спроведена од Канцеларијата на УНИЦЕФ во Скопје, во соработка со министерствата за образование и здравство, како и Институтот за јавно здравје.
Истражувањето, кое опфати 40 основни и средни училишта и околу 1.700 ученици, испраќа загрижувачка порака: „Кога и да побара детето храна на училиште, нездравата опција е секогаш тука, а здравата честопати ја нема“.
Поразителна статистика: 100% нездрава храна во училишните продавници
Во отсуство на национална програма за училишна исхрана, децата се препуштени самите да купуваат оброци од автомати или блиски продавници. Наодите од терен ја откриваат суровата реалност во училишните дворови:
- Училишни продавници: Во секое училиште каде што се продава храна (20% од вкупно опфатените), ниту една опција не била здрава – сите понудени производи биле нездрави.
- Околни продавници: Речиси 100% од учениците за време на одморите имаат пристап до блиските маркети, каде што се соочуваат со интензивен маркетинг на ултрапреработени производи богати со масти, шеќер и сол.
- Оброци во училиштата: Оние 35% од училиштата кои организираат готови оброци ги почитуваат стандардите, но проблемот се јавува кај ужинките, каде нездравата храна повторно „пробива“ низ филтрите, што укажува на потреба од построги контроли.
Овие училишта во голема мера го обликуваат секојдневниот избор на децата, во земја каде што веќе една третина (околу 33%) од децата на возраст од 7 до 9 години живеат со прекумерна тежина или дебелина.
Децата бараат промени: Над 80% сакаат здрави оброци по прифатливи цени
Наспроти опкружувањето со брза храна, истражувањето открива висока свесност кај самите ученици, кои јасно бараат поздрава средина:
- Над 80% од учениците дале силна поддршка за воведување здрави и хранливи оброци во училиштата.
- 85% сметаат дека здравата храна што се продава во училиштата мора да биде со прифатлива цена за нивниот џеб.
- 60% веруваат дека доколку се намали достапноста на нездравата храна во и околу училиштата, тоа многу ќе им помогне да направат подобар избор.
Четири клучни препораки и старт на кампањата #ШтоИмаЗаЈадење
За да се надмине оваа состојба, во проценката се препорачува итно зајакнување на постојните стандарди за исхрана, подобрување на пристапот до здрава храна, забрана за автомати со чипсови и сокови, како и воведување построги мерки за ограничување на маркетингот на ултрапреработена храна околу училиштата.
Со цел да се слушне гласот на младите, УНИЦЕФ и средношколците ја започнуваат националната кампања #ШтоИмаЗаЈадење. Кампањата испраќа едноставна, но моќна порака до институциите и јавноста: Тешко е да се направи здрав избор, кога околу нас доминираат само нездрави опции.
Сите ученици во државата се поканети да се приклучат на предизвикот на социјалните мрежи под хаштагот #ШтоИмаЗаЈадење, за да ја прикажат реалната слика од нивните ужинки и да поттикнат суштински реформи во училишниот систем.