Градежниот сектор во Македонија се соочува со сериозни системски пропусти кои резултираат со зачестени трагедии на работните места. Додека цените на становите во Скопје уриваат рекорди, инвестициите во заштита на работниците остануваат на маргините. Борче Стојчевски од Здружението на инженери за заштита „Тутела“, во гостувањето на 4ТВ, испрати остар аларм: времето на импровизации мора да заврши.
Мораториум: Радикална желба наспроти економската реалност
Како итно решение за запирање на црната низа несреќи, Стојчевски посочува на мерка која би ги протресла темелите на секторот – привремен мораториум на градењето.
„Моја желба, а веројатно и на сите граѓани, е затворање на сите градилишта додека надлежните институции не утврдат дали се безбедни. Сепак, свесен сум дека тоа е тешко остварливо бидејќи би значело огромен удар врз стопанството“, вели тој за 4news.mk.
Реформи заглавени во лавиринтите на бирократијата
Иако долгорочните решенија се веќе подготвени, нивната реализација е заглавена во министерските фиоки. Новиот Закон за безбедност и здравје при работа (БЗР), кој беше ветен пред европските институции во Брисел за крајот на 2024 година, сè уште ја чека својата собраниска процедура.
- Технички кочници: Документот моментално е „заробен“ во Министерството за економија и труд за финални правни проверки.
- Административен хаос: Сегашниот систем ги гуши инспекторите со илјадници непотребни пријави за секој изведувач поединечно, наместо да се пријавува самото градилиште, како што налагаат европските стандарди.
Апсурдот на кадровите: Координатори со основно образование?
Еден од најфрапантните податоци што ги откри Стојчевски е профилот на лицата кои треба да гарантираат безбедност. Моменталната регулатива дозволува на овие одговорни позиции да бидат именувани лица без соодветна стручна подготовка.
- Предлог за реформа: Новиот закон бара задолжително средно образование и полагање на посебен стручен испит за координатори, за тие навистина да ги познаваат техничките принципи на заштитата.
- Инспекциски дефицит: Додека Скопје е едно големо градилиште, целиот град го контролираат само пет до седум инспектори, што ја прави реалната контрола на терен практично невозможна.
МАТЕМАТИКА НА БЕЗБЕДНОСТА
| Параметар | Износ/Состојба |
| Просечна цена на м² во Скопје | до 2.500 евра |
| Трошок за целосна безбедност на градилиште | Колку вредноста на 1 (еден) продаден м² |
| Инспекциски капацитет во Скопје | 5 до 7 инспектори |
Шлемот во кофа: Проблемот со колективната свест
Стојчевски посочува дека вината за несреќите е поделена меѓу работодавачите и самите работници. Неговата архива е полна со фотографии каде се гледа дека работниците поседуваат опрема, но не ја користат.
„Шлемот не се носи за мене или за инспекторот, туку за сопствената глава. Често гледаме како заштитната опрема стои во кофа, а се става само кога ќе се појави контрола“, предупредува тој.
Сепак, најголемиот проблем не е само личната опрема, туку недостигот на колективни мерки – квалитетни скелиња, заштита на ископи и правилно поставени електрични инсталации.
Новиот модел: Инвеститорот повеќе не може да „пере раце“
Клучната новина во предложените измени е воведувањето на директна одговорност за инвеститорот. Досегашната практика на оградување со изговорот „јас само најмив фирма“ мора да замине во историјата.
- Единствен план: Секое градилиште треба да има еден ревидиран план за безбедност кој ќе се следи од ископ до клуч на рака.
- Дигитални решенија: „Тутела“ предлага модел на „граѓански инспектори“ преку софтверска апликација. Граѓаните би можеле веднаш да испратат фотографија од небезбедно градилиште до Инспекторатот, со што би се овозможиле насочени и брзи контроли.
Стојчевски заклучува дека безбедноста не смее да биде жртва на трката за најниска понуда. Кога ќе се случи трагедија, кривичната одговорност и затворањето на градилиштето чинат многу повеќе отколку инвестицијата во еден „безбедносен квадрат“.
