Македонија е официјално најевтината земја за храна меѓу 36 европски држави во 2024 година, покажуваат најновите податоци на Европската статистичка агенција (Евростат). Според нивниот индекс, стандардна потрошувачка кошничка кај нас чини 27% помалку од европскиот просек.
Ако просечната кошничка за храна во Европската Унија (ЕУ) се земе како репер со вредност од 100 евра, истата таа кошничка во Македонија чини само 73 евра.
Швајцарија најскапа, Романија најевтина во ЕУ
На спротивниот крај од скалата е Швајцарија, која е убедливо најскапа земја во Европа. Таму цените на храната се за дури 61,1% повисоки од просекот на ЕУ, па за истата кошничка Швајцарците плаќаат 161,1 евро.
Во рамките на самата Европска Унија:
- Најевтина е Романија (74,6 евра), каде храната е за 25,4% поевтина од просекот.
- Најскап е Луксембург (125,7 евра), каде храната е за 25,7% поскапа.
Скандинавските земји и членките на ЕФТА (Исланд и Норвешка) традиционално остануваат меѓу најскапите, заедно со Данска, Ирска и Франција.
Како стои регионот?
Југоисточна Европа и Западен Балкан генерално ги бележат најниските цени на храната. Покрај Македонија (која е лидер со најниски цени), листата изгледа вака:
- Турција: 75,7 евра
- Босна и Херцеговина: 82,5 евра
- Црна Гора: 82,6 евра
- Бугарија: 87,1 евро
- Србија: 95,7 евра
- Албанија: 98,7 евра
Парадоксот: Евтина храна, но скап живот за домашниот џеб
Иако бројките покажуваат дека храната е евтина, реалноста за граѓаните е поинаква. Експертите предупредуваат дека клучниот проблем не е само цената, туку куповната моќ.
Додека во богатите економии трошоците за храна зафаќаат под 12% од вкупниот буџет на домаќинството (како во Данска, каде иако е скапо, платите се високи), во земјите како Романија и Македонија, овој удел надминува 20%.
„Домаќинствата со пониски приходи во Централна и Источна Европа носат несразмерно поголем товар, дури и кога номиналните цени на храната се пониски“, објаснува Џеремијас Мате Балог, вонреден професор на Универзитетот Корвинус во Будимпешта.
Зошто постојат овие разлики?
Економските експерти посочуваат неколку фактори за ваквите драстични разлики во цените:
- Трошоци за работна сила: Земјите со повисоки плати имаат поскапа храна бидејќи трудот во земјоделството, преработката и малопродажбата чини повеќе.
- Даноци: Разликите во ДДВ стапките играат голема улога (некои земји имаат нула ДДВ за храна, други стандардна стапка).
- Потрошувачки навики: Во побогатите земји повеќе се купуваат органски и премиум производи.
