Француските пратеници денеска гласаа за отповикување на премиерот Франсоа Бајру, туркајќи ја земјата во нова политичка криза и оставајќи ја без влада во време на сè поголем економски притисок и геополитички тензии.
Вкупно 364 пратеници гласаа против Бајру, а 194 за него, откако тој го повика гласањето со цел да протурка непопуларен план за заштеда од 44 милијарди евра (51 милијарда долари), кој предвидуваше укинување на два државни празника и замрзнување на владините трошоци. Гласовите против Бајру беа далеку над прагот од 280 неопходни за соборување на владата.
Бајру сега ќе биде принуден да поднесе оставка по само девет месеци на функцијата, следејќи го чекорот на својот претходник Мишел Барние, кој изгуби гласање за недоверба во декември минатата година.
Францускиот претседател Емануел Макрон во следните денови ќе назначи нов премиер, соопшти Елисејската палата. Но заминувањето на Бајру му остава на Макрон малку прифатливи опции. Инвеститорите се вознемирени. Приносите на француските државни обврзници – односно каматната стапка што ја бараат инвеститорите – пораснаа над оние на шпанските, португалските и грчките обврзници, кои некогаш беа во сржта на должничката криза во еврозоната. Можното намалување на кредитниот рејтинг на Франција во петок дополнително би ја нарушило нејзината економска позиција во Европа.
„Имате моќ да ја урнете владата, но немате моќ да ја избришете реалноста,“ им рече Бајру на пратениците во понеделникот пред гласањето. „Реалноста ќе остане немилосрдна: трошоците ќе продолжат да растат, а товарот на долгот, кој веќе е неподнослив, ќе стане уште потежок и поскап.“
„Ние го прекршивме општествениот договор“ со помладите генерации, додаде Бајру.
Политичката нестабилност може да се проследи назад до драматичната одлука на Макрон минатата година да распише предвремени избори. Поттикнат од извонредните резултати на крајно десничарскиот Национален собир на европските избори во мај 2024 година, францускиот претседател предизвика гласање на кое неговата партија загуби места од десницата и левицата, оставајќи ја Франција со распарчена скупштина.
Што следува?
Според Елисејската палата, Бајру се очекува да ја поднесе својата оставка до Макрон во вторник наутро, а Макрон ќе назначи нов премиер во следните денови.
Министерот за вооружени сили Себастијан Лекорњу и министерот за правда Жералд Дарманен се сметаат за меѓу главните фаворити за функцијата, која најверојатно ќе биде „тровна чаша“.
Уште пред гласањето, изгледите за падот на Бајру предизвикаа повици претседателот да се повлече, иако тој вети дека ќе го доиздржи мандатот. Крајнодесничарската лидерка Марин Ле Пен побара од него да ја распушти скупштината, но нови избори речиси сигурно би ја зајакнале нејзината партија и дополнително би ја расцепкале француската скупштина.
Проблемот за Макрон е што, по три неуспешни центристички премиери, опозициските партии немаат намера да му дадат шанса на уште еден таков. И крајната десница и крајната левица најавија дека веднаш би побарале гласање за недоверба ако биде назначен уште еден центрист. Назначувањето премиер од друга политичка струја, теоретски, е опција, но избор на десницата би бил блокиран од левицата – и обратно. За следниот премиер, буџетската битка ќе биде исто толку жестока. Социјалистите сакаат да ги оданочат богатите и да ги поништат даночните олеснувања за бизнисите воведени од Макрон – црвени линии за „Републиканците“, долгогодишната конзервативна партија и клучен играч во коалицијата составена по предвремените избори. Заклучокот е дека финансискиот хаос на Франција веројатно нема наскоро да биде решен.
Во случај на нови предвремени парламентарни избори, последната анкета на „Елабе“ покажува дека Националниот собир би излегол како прва сила, левицата би била втора, а центристичкиот блок на Макрон далеку зад нив, на трето место. Мнозина сега претпоставуваат дека крајната десница на крајот ќе дојде на власт – ако не сега, тогаш по претседателските избори во 2027 година – иако малкумина веруваат дека таков исход би ги решил проблемите на земјата.
Јавната доверба во политичката класа е целосно срушена, а гневот се очекува да излезе на улиците: крајната левица повика на национални протести во среда, под слоганот „Да блокираме сè“, а синдикатите закажуваат нова мобилизација на 18 септември.
Сето ова се случува во најлош можен геополитички момент, со војните во Украина и Блискиот Исток. Нестабилноста во Париз е подарок и за рускиот претседател Владимир Путин и за неговиот американски колега Доналд Трамп, кои делат заедничко задоволство во потсмевањето на слабостите на Европа.