Хрватските граѓани во последните денови се жалат на инвазијата на смрдливи мартинки и слични бубачки. Ова не треба да не чуди бидејќи овие инсекти секоја година влегуваат во куќите во исто време, со доаѓањето на студеното време, за да ја преживеат зимата.
Што се смрдливи мартинки?
Смрдните мартинки припаѓаат на фамилијата на смрдливи бубачки (Pentatomidae), која има околу 5000 видови. Членовите на ова семејство се познати по нивните карактеристични миризливи жлезди кои се наоѓаат на долната страна на градите, помеѓу првиот и вториот пар на нозе, од кои испуштаат течност со непријатен мирис за да се одбранат од предатори.
Во хрватските населби најчесто се среќаваме со три вида – смрдливиот мартин (Raphigaster nebulosa), смрдливата грутка (Dolycoris baccarum) и сè поинвазивната кафена мамурирана бубачка (Halyomorpha halys).
Инвазивни мрежести бубачки
Покрај смрдеа, во нашиот регион има и инвазивни мрежни бубачки.
Еден од нив е бубачката на чинарот (Corythucha ciliata), инвазивен вид кој го напаѓа чинарот. За прв пат е снимен во Европа во 1964 година во Падова, Италија, а оттогаш се проширил низ јужна и централна Европа. По потекло е од Северна Америка.
Друга е бубачката од дабовата мрежа (Corythucha arcuata), која брзо се шири и предизвикува штети во дабовите шуми. Потекнува од Северна Америка, а во Европа е претставена во 2000 година.
Климатските промени ги фаворизираат
д-р. sc. Ивана Пајач Живковиќ од Катедрата за земјоделска зоологија на Земјоделскиот факултет посочува дека во последните години се зголемуваат бубачките бидејќи потоплите есени и поблагите зими им овозможуваат подолго да се хранат и да се размножуваат и подобро да преживеат.
„Со климатските промени, во нашиот регион сè повеќе пристигнуваат инвазивни видови навикнати на потопли услови. Тие постепено се шират на север од медитеранските области, а со зголемувањето на глобалната трговија во Европа, пристигнуваат и од подалечните делови на Азија и Америка. “, вели Пајач Живковиќ.
Тие немаат природни непријатели
Една од причините за ширење на инвазивните бубачки е тоа што тие немаат природни непријатели на нашите простори. Смрдливите бубачки имаат тврд штит и силен одбранбен мирис, па птиците ги избегнуваат.
Сепак, некои инвазивни видови имаат природни непријатели во нивните родни живеалишта. На пример, природен непријател на кафеавата мермерна бубачка е азиската самурајска оса (Trissolcus japonicus). Овој вид оса е познат по тоа што ги снесува своите јајца во јајцата на кафеавата мамурирана бубачка, а нивните ларви потоа се хранат со ембрионите на ларвите на бубачката.
Ова е еден од начините на кои природата „се бори“ против овие штетници. Сепак, Пајач Живковиќ вели дека во последно време во светот се повеќе се работи на комерцијализација на биолошки препарати врз основа на природните непријатели на кафеавата мермерна арбора.
За жал, вакво истражување во моментов не се спроведува во Хрватска.
Постојат штетни и корисни бубачки
Некои бубачки се хранат со растителни сокови, па се сметаат за штетници во земјоделството, а некои се корисни затоа што се природни непријатели на други штетници, па дури и комерцијално се одгледуваат и се користат во биолошката контрола на штетници.
На пример, сите пет ларвни фази и возрасните на инвазивната, кафеава мермерна бубачка, родена во Азија, ги оштетуваат овошните дрвја, винова лоза, пченката и многу други економски важни култури (бубачката е полифагна и се храни со повеќе од 200 растителни домаќини) со цицање растителни сокови од сите воздушни делови на растенијата.
Мрежести бубачки (ларви и возрасни) исто така предизвикуваат голема штета на дрвјата со цицање на соковите од лисјата, но и со пренесување на некои растителни патогени (габи), што дополнително предизвикува распаѓање на сикаморот.
Од друга страна, видовите од родот Orius и Anthocoris се хранат со гасеници од разни видови штетници, тхиди, вошки и други, за да можат да бидат корисни.
Се зголемува бројот на бубачки
Генерално, бројот на бубачки во Хрватска се зголемува во последните години. Покрај нашите домашни видови, во загреани простори сега влегуваат и инвазивни видови со исти навики, па може да се каже дека вкупно ги има се повеќе.
„Забележавме дека во последните години се повеќе се шири инвазивната, кафеава мермерна бубачка“, вели Пајач Живковиќ.
„Можеме да очекуваме се повеќе и повеќе штети од него бидејќи почна да се појавува во бројки кои потенцијално го загрозуваат земјоделското производство. Очекувано, како што е се позастапен на земјоделските површини, се повеќе е присутен и во куќите каде што зема засолниште“, објаснува нашиот научник.
Најдобра заштита се мрежите на прозорците
Во коментарите во медиумите и на социјалните сајтови, луѓето често препорачуваат разни традиционални, народни решенија за заштита од креветчиња, како лук или лута пиперка, но нивната ефикасност не е научно потврдена.
Пајач Живковиќ вели дека единствено вистинско решение се заштитните мрежи од инсекти и дека со нив се заштитува и во својот дом. „Она што се рекламира на социјалните мрежи нема научна основа“, предупредува нашиот научник.
Не треба да се плашите од креветските бубачки, но не треба ниту да ги допирате
Пајач Живковиќ вели дека бубачките кои влегуваат во станбените простори за да хибернираат се фитофагни видови, што значи дека се хранат со растителна храна, односно цицаат растителни сокови и не напаѓаат луѓе.
Но, кафеавата мермерна бубачка може да предизвика алергии кај луѓето, па експертите не препорачуваат допирање, особено не со голи раце.
„Некои луѓе можеби се чувствителни на одбранбените мириси по кои се познати смрдеа. до во овие краишта.“ објаснува Пајач Живковиќ и додава дека најдобро е да ги исфрлите од дома на лист хартија или со помош на гумени ракавици.
Креветните бубачки можат да каснат луѓе
Иако креветите не се опасни за луѓето, тие се сметаат за непријатни.
„Иако се храни со растителни сокови, бубачката од хлебните може да ги убоди и луѓето со својот убод и на тој начин да предизвика алергиски реакции и црвенило на кожата. Поради овие убоди и масовно влегување во загреани простори, тие се сметаат за навредливи“, вели Пајач Живковиќ. .
Не обидувајте се да ги препознаете
На лаиците им е тешко да ги препознаат разликите помеѓу смрдливите бубачки. Ова е полесно за монофагните видови на нето-бубачки, кои живеат на дрвја како што се џиновите и дабовите.
„Доколку сте во близина на сикамор или даб, можеби облеката ви е полна со ситни инсекти со мрежа или чипкасти крилја за кои можете да бидете сигурни дека се мрежести бубачки. Тие се многу помали по големина од смрдливи бубачки“, вели нашиот соговорник.