Мешовитата комисија досега на Софија и Скопје им дала 5 препораки за антиката, кои се општи принципи и белешки. Постигнат е тежок договор за ситни теми, а претстојат најсериозните судири за следните историски периоди.
АНАЛИЗАТА НА БУГАРСКИ 24 ЧАСА ЈА ПРЕНЕСУВАМЕ ВО ЦЕЛОСТ:
Ќе се пишуваат ли нови учебници по историја за децата во Бугарија и РС Македонија? Во наредните години – најверојатно не.
Барем тоа се гледа од читањето на препораките што заедничката мултидисциплинарна експертска комисија за историски и образовни прашања им ги даде на владите на двете земји. Тие беа веќе усвоени на 10 јуни 2019 година на првиот состанок на заедничката меѓувладина комисија меѓу Бугарија и Македонија, но станаа јасни пред неколку дена.
Од овие препораки се гледа дека е прифатено заедничко чествување на личности од заедничката историја на двете земји – Свети Кирил и Методиј, Свети Климент, Свети Наум и Цар Самоил.
Во 2019 година, скандалот кај нашиот западен сосед експлодира главно поради образложението, дека треба да има општи прослави на кралот Самуил, бидејќи тој бил владетел на голема средновековна држава, за која мнозинството од современата историска наука смета дека е бугарското кралство со центар на територијата на денешна Република Северна Македонија.
Македонските историчари скокнаа против причините за општо празнување на светите браќа Кирил и Методиј, бидејќи нивното творештво се развивало во книжевните центри на Преслав и Охрид, кои тогаш се наоѓале на територијата на средновековната бугарска држава, каде што нивните ученици наоѓале услови за работа.
По овие безопасни одлуки за општо прославување на историските личности кои двете земји ги почитуваат предизвикаа сериозна тензија во Скопје, јасно е дека натамошните конкретни и многу посуштински предлози за измени во учебниците, а главно во македонските, тешко дека ќе бидат прифатени и имплементирани.
Во самата мешана историска комисија, тезите на двете страни тешко наоѓаат заеднички јазик. Можеби поради тоа, релативно лесно помина низ античката историја и циклусите на средниот век, а најтешките чекори напред во времето допрва доаѓаат.
Веќе во 2019 г. меѓувладината комисија препорачува историската комисија да се активира за „значајни теми од нашата заедничка историја – Гоце Делчев, Илинденското востание итн.“ Дури се инсистира до крајот на 2019 година да има реални резултати во однос на содржината на учебниците по историја.
Како што стана јасно 3 години подоцна, историчарите се уште се доста далеку од разгледување на споменатите теми и тешко дека наскоро ќе стигнат до нив, а се и меѓу најконтроверзните, барем за македонската страна.
Но, кои се 5-те предлози за измени во учебниците по историја за 5-то одделение во Бугарија и 6-то одделение во РС Македонија, кога се изучуваат праисторијата и античката историја, кои беа усвоени пред 3 години со потписи на министрите Екатерина Захариева и Никола Димитров.
За Бугарија, препораките за промени се:
1. Вклучувањето во поширок регионален контекст, особено на териториите западно од античка Тракија, позначајно ќе ги претстави историските процеси и ќе создаде побогата слика за културно-историското наследство во регионот.
2. За поголема терминолошка прецизност
термините како „денешни бугарски земји“ или „територија на модерна Бугарија“ се посоодветни да се користат во контекст на античката историја наместо само изразот „бугарски земји“.
3. Повнимателно датирање на појавата на тракиската култура во антиката.
4. При претставувањето на некои антички заедници, потребно е да се земат предвид водечките тези во историографијата за нивните етно-културни карактеристики (на пример, Дарданците).
5. Историските карти треба да се користат во согласност со историскиот контекст и поставените методолошки цели.
За Република Македонија препораките се:
1. Поголема покриеност на прашањата поврзани со античка Тракија и Тракијците ќе придонесе за подобро разбирање на културното и историското наследство во регионот.
2. Претпоставките за континуитет меѓу Античка Македонија и современата македонска држава содржат историски анахронизам и мора да се разјаснат.
3. Претпоставките за институционален континуитет помеѓу мисијата на апостол Павле и средновековните црковни структури, постоеле на територијата на денешна Република Северна Македонија, се неосновани.
4. Историските карти на античката македонска држава ќе бидат поточни доколку одговараат на одреден временски период.
5. При претставувањето на некои антички заедници, потребно е да се земат предвид водечките тези во историографијата за нивните етно-културни карактеристики (како Пеоните, Дарданите, Мигдоните).
Двете страни се обврзуваат да ги спроведат сите договорени измени во учебниците. Засега овие предлози не беа нашироко дискутирани во научните кругови, а нема коментар за препишување на учебниците за антика во согласност со овие препораки, кои се крајно минорни и безначајни во позадината на очекуваните жестоки расправии за следните историски периоди. .
Интересен е и протоколот од 17 јули годинава. од вториот состанок на меѓувладината комисија Бугарија-Македонија, потпишан од министрите за надворешни работи Теодора Генчовска и Бујар Османи. Таму е соопштено дека резултатите од работата на историската комисија се под очекувањата и се препорачува да работи со поголема ефикасност. Наведен е период од 2 години за договорените измени да се вклучат во наставните програми.
Тие треба да се земат предвид и за промена на содржината на натписите на спомениците, информативните материјали во музеите и другите образовни и културни објекти. Се дава и рок од 1 година за историската комисија да го заврши прегледот на периодот од средниот век.
Да се направи и календар за 2022-2023 година за општи прослави на историски настани и личности кои се веќе договорени.
„Двете страни, најдоцна до учебната 2024-2025 година, да ги усогласат, онаму каде што е потребно, сите учебници по историја во наставната програма за да ги одразуваат резултатите од досегашната работа на комисијата“, се наведува во протоколот од јули оваа година.
На оваа заедничка средба, исто така, беше одлучено Скопје од почетокот на учебната 2023-2024 година да ја промени содржината на учебникот по географија за втора година средно образование поради неосновани етнички и територијални претензии.
Скопје исто така се обврзува да подготви и презентира прелиминарен модел на предавање за 7-миот оддел по историја на тема Самуиловата држава, согласно препораките на комисијата.
Кога и дали некогаш ќе има промена на учебниците по историја во двете земји, воопшто не е јасно, особено што ако тие се засноваат на сериозни научни факти и докази, во Република Македонија ќе се случи сериозно препишување.