Најавата на претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, за преминување кон одлучување со квалификувано мнозинство во надворешната политика на Европската Унија, отвора сосема нова перспектива за политиката на проширување. За Македонија, оваа системска промена наметнува една клучна придобивка – историска гаранција дека по евентуалното внесување на Бугарите во Уставот, евроинтегративниот пат повеќе нема да биде заложник на нови билатерални блокади.
Во својата честитка до унгарскиот опозиционер Петер Маѓар, осврнувајќи се на враќањето на Унгарија на „европскиот пат“ и потребата од реформи во рамките на Унијата, Фон дер Лајен јасно стави до знаење дека досегашниот принцип на апсолутна едногласност станува нефункционален.
„Мислам дека преминувањето кон гласање со квалификувано мнозинство во надворешната политика е важен начин да се избегнат системски блокади, како што видовме во минатото, и треба да го искористиме моментумот сега, навистина, за да продолжиме напред по таа тема“, истакна претседателката на ЕК.
Што значи ова за македонските евроинтеграции?
Иако изјавата е дадена пред сè во контекст на досегашните опструкции од страна на Будимпешта, нејзината тежина има директни импликации врз македонското досие. Македонија со децении е најголемата жртва на правото на вето на одделни земји-членки, кое се злоупотребуваше за наметнување историски и билатерални барања кои драстично отстапуваат од Копенхашките критериуми.
Доколку Европската Унија го операционализира гласањето со квалификувано мнозинство во надворешната политика – каде што се носат и важните одлуки за отворање и затворање на преговарачките кластери – тоа суштински ги менува правилата на игра:
- Губење на моќта за соло-блокада: Бугарија би го изгубила институционалниот механизам за самостојно и неоправдано блокирање на Македонија во понатамошниот тек на преговорите.
- Спречување нови уцени: Ова директно ги адресира стравувањата на македонските граѓани дека дури и по усвојувањето на уставните измени и внесувањето на Бугарите во преамбулата, официјална Софија би можела да испорачува нови апсурдни пречки на секој чекор од преговарачкиот процес.
- Враќање на меритократијата: Процесот повторно би се вреднувал исклучиво преку брзината на спроведените реформи и усогласувањето со европското законодавство, оставајќи ги билатералните спорови таму каде што припаѓаат – надвор од европската преговарачка рамка.
Укинувањето на принципот на едногласност и преминувањето кон систем каде што мнозинството земји-членки одлучуваат за напредокот, практично се претвора во најцврстата гаранција што Брисел може да ѝ ја понуди на Македонија. Тоа би значело дека компромисот за уставните измени би бил последната политичка пречка пред отворањето на реалниот, технички пат кон полноправно членство во европското семејство.
