Кралот на Норвешка, Харалд Пети, почина на 89-годишна возраст, една недела откако беше примен во болница на лекување поради ретка крвна состојба. Палатата во Осло соопшти дека починал мирно во 06:35 часот по локално време (04:35 по ГМТ) во националната болница во Осло. Во часовите пред неговата смрт, членови на кралското семејство го посетија, а граѓани положуваа цвеќе пред палатата. Харалд беше првиот норвешки крал роден во Норвешка по 14 век и ќе биде наследен од својот син Хокон.
По 35 години на престолот, тој ќе остане запаметен како популарен и реформски монарх кој ја модернизираше круната, ја разурна традицијата со брак со девојка од народот и служеше како обединувачка фигура во најтешките моменти за Норвешка. Кралските набљудувачи велат дека бил приземјен, почитуван и омилен, честопати опишуван како „дедо на нацијата“ и „народен крал“, титула која му се припишуваше и на неговиот татко, кралот Олав Пети.
По бомбашките и вооружени напади во јули 2011 година во Осло и на островот Утоја, Харалд им упати апел на Норвежаните да се поддржуваат меѓусебно и да не „му дозволат на стравот да завладее“. Веднаш потоа одржа телевизиски говор, а неколку недели подоцна повторно се обрати, сочувствувајќи со жртвите и нивните семејства како татко, дедо, сопруг и крал. „Можам само да ја наслутам длабочината на вашата болка. Како крал на оваа нација, сочувствувам со секој од вас“, рече тогаш.
Во поново време, Харалд и неговото семејство се соочуваа со здравствени предизвици и скандали, особено поради врската на неговата снаа, крунската принцеза Мете-Марит, со покојниот сексуален престапник Џефри Епстајн, како и поради пресудата за силување против нејзиниот син од претходна врска, Мариус Борг Хојби.
За време на неговото владеење, норвешката монархија стана поеднаква и поотворена во однос на финансиските прашања и здравствените информации, изјави за Би-Би-Си историчарот и кралскиот дописник на ТВ2, Оле-Јорген Шулсруд-Хансен. Кралската дописничка на Неттависен, Тове Таалесен, го опиша како „еден од нас“, додека кралската експертка на списанието „Се ог Хер“, Каролине Вагле, нагласи дека „секогаш бил многу близок до народот“.
Кога норвешката фудбалска репрезентација се врати од САД по првиот историски пласман во четвртфинале на Светското првенство, Харалд ги пречека во палатата. Зад себе ја остава сопругата со која беше во брак речиси 58 години, кралицата Сонја, ќерката принцеза Марта Луиза, синот — новиот крал Хокон — и шесте внуци.
Харалд е роден на 21 февруари 1937 година на имотот Скаугум близу Осло. Имаше само три години кога диктаторот Адолф Хитлер ја нареди инвазијата врз Норвешка на почетокот на Втората светска војна. Неговата мајка со децата пребега во Шведска, а потоа, по покана на претседателот Френклин Д. Рузвелт, патуваа во САД. По завршувањето на војната, принцот Харалд се врати со семејството во Норвешка, каде ја заврши школата и задолжителната воена служба.
Во 1957 година стана кронпринц, а од 1960 до 1962 година студираше општествени науки, историја и економија на колеџот Балиол во Оксфорд. Ја запозна Сонја Харолдсен, ќерка на бизнисмен, на забава, но мораше да чека девет години пред да му биде дозволено да се ожени со неа. Неговиот татко, кралот Олав, се надеваше дека ќе се ожени со европска принцеза. „Му реков на татко ми дека ако не можам да се оженам со Сонја, ќе останам сам“, раскажа подоцна кралот Харалд за јавниот сервис. Конечно доби согласност и парот се венча во Катедралата во Осло на 29 август 1968 година.
Овој избор им го трасираше патот и на неговите две деца да стапат во брак со луѓе од народот, а според Вагле, тоа „помогна да се стави крај на една многу машки доминирана кралска фамилија“. „Никогаш не се плашеше да покаже емоции, хумор или ранливост, што го правеше многу човечен“, рече таа.
Кога неговиот татко се разболе во 1990 година, кронпринцот стана регент. На престолот се искачи на 17 јануари 1991 година, по смртта на Олав. Околу 2000 година, според историчарот Тронд Норен Исаксен, од резервиран, сериозен и срамежлив човек прерасна во многу поотворена и емпатична личност.
Во јули 2011 година се соочи со својата најголема проба како крал, кога неонацистот Андерс Брејвик уби осум луѓе со автомобил-бомба во Осло, а потоа на младинскиот камп на островот Утоја усмрти уште 69 лица, главно тинејџери. Веднаш следниот ден се обрати нацијава, а потоа одржа говор во кој ја сподели болката на жртвите и семејствата. Историчарот Оле-Јорген Шулсруд-Хансен оцени: „Мислам дека тој момент се врежа во нашата свест како мерка за тоа што треба да биде една монархија“.
Во 2016 година повторно беше во фокусот со страстен говор во поддршка на разновидноста по однос на верата, етничката припадност и сексуалната ориентација. Рече дека Норвежаните доаѓаат „од Авганистан, Пакистан и Полска, од Шведска, Сомалија и Сирија“, дека „веруваат во Бог, Алах, Универзумот или во ништо“, и дека „се девојки што сакаат девојки, момчиња што сакаат момчиња, и девојки и момчиња што се сакаат меѓусебно“.
Кралот беше страстен спортист и екологист — еден од иницијаторите на норвешката гранка на Светскиот фонд за природа (ВВФ), чиј претседател беше две децении. Беше врвен едриличар, ја претставуваше Норвешка на Олимписките игри три пати и во 2022 година им стави крај на натпреварувачките настапи.
Кога кронпринцот Хокон се ожени со Мете-Марит во 2001 година, кралот и кралицата го примија нејзиниот четиригодишен син од претходна врска, Мариус Борг Хојби, како дел од семејството, иако подоцна кралскиот дом нагласи дека тој никогаш не бил член на кралството. Ќерката на кралот, принцезата Марта Луиза, најпрво се омажи за норвешки писател, а во 2024 година контроверзно се преомажи за американски самопрогласен шаман. Нивните заеднички бизнис-активности на крај доведоа таа да ги прекине службените должности.
Иако некои Норвежани сметаа дека Харалд бил премногу попустлив кон контроверзните одлуки во семејството, Каролине Вагле верува дека се покажал како човек што ја става отворената комуникација пред наметнувањето строги наредби.
Како што му се влошуваше здравјето, во април 2024 година трајно ги намали јавните ангажмани. Неодамна беше третиран со кортизон поради ретка хемолитична анемија, која предизвикува намалување на бројот на еритроцити. На 17 август беше примен во болница и неговиот син стана регент, преземајќи ги обврските.
Оваа година кралското семејство се соочи со збиени лични здравствени предизвици и скандали, поради што беше речиси постојано под лупа на јавноста. Судењето за силување на Мариус Борг Хојби, кој во јуни во Осло беше осуден за низа дела и доби четиригодишна затворска казна, со месеци висеше над семејството; тој поднесе жалба и се појави покрај постелата на Харалд непосредно пред неговата смрт. Денови пред почетокот на процесот, беа објавени документи што открија честа комуникација на Мете-Марит со покојниот сексуален престапник Џефри Епстајн. Таа подоцна им се извини на кралот Харалд и кралицата Сонја за тригодишното пријателство со него, призна „лоша проценка“ и во интервју за националната телевизија изјави дека посакува никогаш да не го запознала. Два дена по завршувањето на судскиот процес против нејзиниот син, Мете-Марит доби трансплантација на белодробно крило. Таа уште пред осум години беше дијагностицирана со редок облик на пулмонална фиброза, а лекарите нема да ја прогласат за стабилна сè до една година по операцијата, што значи дека новиот крал ќе минува низ тежок наследнички период додека ја поддржува.
Кризите околу монархијата влијаеја врз нејзината популарност. Анкета на весникот Афтенпостен покажа пад на поддршката од 72% во 2024 година на 54%. Други истражувања укажуваат дека речиси половина Норвежани веруваат оти Мете-Марит повеќе не може да стане кралица, иако е многу веројатно дека Хокон ќе потврди дека таа ќе биде кралица. И покрај негативниот сентимент кон институцијата, Вагле вели дека критиката ретко била насочена лично кон покојниот крал, оставајќи впечаток дека „сите го сакаа кралот Харалд“. „Кога работите тргнуваат наопаку во кралското семејство, луѓето имаат тенденција да ги обвинат сите, освен кралот“, забележа историчарот Тронд Норен Исаксен.
Хокон се соочува со прашања како турбуленциите околу неговото домаќинство ќе „го следат во улогата на крал“, рече Тове Таалесен, но додаде дека тој покажа лидерство и добро се справи со настаните. Главната стратегија на кралското семејство беше да се дистанцира од процесот против Мариус Борг Хојби, и, според Оле-Јорген Шулсруд-Хансен, тоа во голема мера успеа. Иако можно е натамошно преиспитување на документите поврзани со случајот Епстајн, фокусот на Норвежаните сега ќе биде на сеќавањето на „длабоко саканиот крал“ и на поддршката за неговиот син.