Во понеделникот рускиот претседател Владимир Путин му честиташе на својот белоруски колега Александар Лукашенко за успешното спроведување на парламентарните и локалните избори во земјата. На веб-страницата на Кремљ е објавена телеграмата на Путин, во која се вели дека „високиот одѕив на гласачите и резултатите од народот јасно ќе ја потврдат широката поддршка за курсот под ваше водство кон хармоничен социо-економски развој на Белорусија, обезбедување внатрешна политичка стабилност и развој на заемно корисни процеси на интеграција во рамките на државата на Унијата“, пренесе ТАСС.
На 25 февруари, за прв пат во Белорусија, се одржаа симултани парламентарни и локални избори за да се изберат 110 пратеници во Претставничкиот дом во Националното собрание и над 12.500 членови на локалните совети. За места во парламентот се натпреваруваа 263 кандидати, а за влез во локалните власти 18.820. Според податоците на белоруската ЦИК, одѕивот на гласачите бил 73,09 отсто.
„Белорусија произведува избори. Не треба да го задржувате здивот“, се истакнува во насловот на Политико на 23 февруари. Изданието истакна дека 6,9 милиони Белоруси со право на глас го дале својот глас за првпат по претседателските избори во 2020 година, кои обезбедија шести мандат за Лукашенко, кој е на власт од 1994 година. Плуралноста беше обезбедена со дозволување учество на четири политички сили кои „ жестоко го поддржувате режимот на долгогодишниот диктатор Александар Лукашенко и тоа е тоа“.
Тоа се Белаја Рус, Комунистичката партија, Либерално-демократската партија на Белорусија и Републиканската партија на трудот и правдата. Само на нив им беше дозволено да продолжат да постојат откако Лукашенко ги забрани или распушти сите други партии. Ова се случи по масовните протести поради фалсификувањето на претседателските избори во 2020 година, потсетува Политико.
Кандидатите кои се појавија на изборите во недела не учествуваа во ниту една дебата, туку само ги читаа нивните идентични програми на државната телевизија, забележува Политико. „Ако некој мисли дека нашите избори се здодевни, … има циркус, театар, концертни сали“, рече претседателот на белоруската ЦИК Игор Карпенко за време на еден од ТВ преносите.
За прв пат на овие избори немаше набљудувачи од ОБСЕ, а режимот на Лукашенко дозволи на избирачките места да бидат присутни само претставници на провладините партии, нагласува „Политико“. Фотографирањето на пополнети гласачки ливчиња во темна соба, тактика што претходно ја користеа активистите за да ги оспорат официјално објавените резултати од гласањето, сега е исто така забранета.
Белорускиот адвокат и прогонет активист Павел Сапелка изјави за Политико дека навистина не е важно како гласаат луѓето или дали воопшто гласаат. Доволно е (за режимот) да натера одреден број луѓе да излезат на гласање.
И додека изборите во 2020 година го ослабеа Лукашенко речиси до крајна точка, пишува Политико, изборите на 25.2.2024 веројатно нема да го имаат истиот ефект – со помош на претседателот Путин, Лукашенко беше прогонет, затворен или убиен во голем дел. од белоруската опозиција.
Во пресрет на гласањето, лидерката на белоруската опозиција, Светлана Тихановска, цитирана од ДПА, изјави дека парламентарните избори во Белорусија нема да имаат врска со демократијата. „Тоа е фарса, тоа е шоу, тоа е циркус, но не и избори“, рече Цихановска на 22 февруари на средбата со претставниците на ОБСЕ во Виена. Со оглед на смртта во затворот на Алексеј Навални, главниот противник на Кремљ, Цихановска повика на посилни меѓународни реакции за смртта на политичките затвореници во Белорусија и Русија. Чувствувам дека диктаторите се обидуваат да видат до каде можат да стигнат без последици, нагласи Цихановска, чиј сопруг во 2021 година беше осуден на 18 години затвор.
Сепак, според белорускиот заменик-министер за надворешни работи Јуриј Амбразевич, цитиран на 27 февруари од ТАСС, САД и ЕУ ги користат човековите права како изговор за мешање во внатрешните работи на суверените држави. А спикерот на руската Државна дума, Вјачеслав Володин, истиот ден рече дека резултатите од изборите во Белорусија ја покажаа победата на патриотските сили и народната поддршка за претседателот и земјата. Беше објавено и дека набљудувачите на Думата забележуваат дека изборите се одржале отворено, конкурентно, легитимно, без регистрирани прекршувања, пренесе ТАСС.
Американскиот Стејт департмент, од своја страна, го критикуваше начинот на кој гласањето беше произведено и ги нарече „фалсификувани избори“ произведени во „клима на страв“, објави белоруската редакција на РСЕ.
Во видео-обраќање од Литванија, Цихановска, исто така, извести дека во избирачките списоци нема луѓе кои би предложиле промени затоа што „режимот дозволил да учествуваат само пригодни марионети. Повикуваме на бојкот на оваа бесмислена фарса, на неучество на овие избори без избор“, ја цитира РСЕ нејзината изјава. Изненадувачки, еден ден пред изборите, обраќањето на Тихановскаја беше емитувано низ Белорусија, откако опозициските активисти успеаја да добијат пристап до околу 2.000 рекламни екрани на улиците, објави Асошиетед прес. Центарот за човекови права „Вјасна“ во неделата извести дека брзо биле уапсени вработени во компанијата што ги поседува екраните.
Белоруската ЦИК уште пред денот на изборите објави рекорден број граѓани кои учествувале во однапред гласањето, кое започна на 20 февруари. До 24 февруари гласале речиси 48 отсто од гласачите. Според набљудувачите, предвременото гласање е механизам што го користат белоруските власти за фалсификување на изборите. Белоруската опозиција смета дека предвременото гласање дозволува изборни манипулации, бидејќи гласачките кутии остануваат без надзор 5 дена, наведува РСЕ.
Вјасна тврдеше дека многу гласачи биле принудени на предвремено гласање, вклучувајќи студенти, војници, наставници и други владини претставници. „За време на гласањето се вршат приведувања на луѓе, апсења и претреси, пренесува Vyasna.
Покрај тоа, објави РСЕ, властите ги зајакнале безбедносните мерки на улиците и на избирачките места низ целата земја, а полицајците поминале обука за тоа како да се однесуваат со гласачите кои може да ги прекршат изборните правила.
За првпат гласачките кабини немаа завеса, забележува РСЕ, а местата за гласање ги обезбедуваа не само полицајци, туку и младинска организација за спроведување на законот и пензионирани припадници на безбедносните сили. Специјално формираните тимови за брз одговор исто така беа подготвени да интервенираат доколку е потребно.
Има информации, пренесе ДВ, дека се составени списоци на луѓе кои не излегле да гласаат, вели Улаџимир Устапенка – шеф на Мисијата за демократска Белорусија во Брисел, близок соработник на Тихануска. „Луѓето ризикуваат да бидат отпуштени од своите работни места“, објаснува Устапенка.
Самиот Лукашенко истакна, цитиран од ТАСС, дека „изборите поминаа изненадувачки без проблеми“. Според анализата на Дарија Бернштајн за Дојче веле, во Белорусија веќе постои култ на личноста на Лукашенко, а студентите одат на екскурзии на важните места поврзани со неговиот живот. ДВ потсетува дека пред претседателските избори во 2020 година, голем број независни медиуми се обидоа да разјаснат за кого мислат дека нивните читатели ќе гласаат. Потоа излегува дека рејтингот на Лукашенко е само 3% и властите им забрануваат на медиумите да спроведуваат политички анкети. Не се спроведуваат независни социолошки истражувања.
„Судските“ социолози, забележа ДВ во ноември 2023 година, велат дека Лукашенко ужива доверба на 76,3 отсто од Белорусите, додека пред една година овој показател беше 72 отсто.
Во анализата на ДВ се наведени три причини за зајакнување на култот на Лукашенко: претстојните претседателски избори следната година, на кои тој најави дека ќе се кандидира; акумулираниот замор од негативност и постојаните вести за репресии, како резултат на кои „дури и приврзаниците на режимот имаат сомнежи дека тој се заснова само на страв“, а пропагандата се бори да создаде позитивна слика за Лукашенко; стремежот да се покаже дека има само еден политички лидер во Белорусија кој лично ја одредува политиката на државата, резимира социологот Лесија Рудник.
ДВ раскажува како пропагандистите доаѓаат на нивните состаноци со Лукашенко облечени во облека испечатена со цитати од неговите говори, „и на јавни настани диктаторот честопати е опкружен со победници на натпревари за убавина“.
Во исто време, континуираната репресија против несогласувањето не престанува, пренесува АП. Повеќе од 1.400 политички затвореници остануваат зад решетки, вклучувајќи ги и лидерите на опозициските партии и истакнатиот активист за човекови права Алес Бјалацки, награден во 2022 година со Нобеловата награда за мир.
Претставници на Комисијата за човекови права на Обединетите нации во понеделникот ги повикаа белоруските власти да помилуваат опозициски политичар на кој му е дијагностициран тежок облик на рак. 66-годишниот Ригор Кастусиу – лидер на Белорускиот народен фронт, кој отслужува 10-годишна затворска казна под обвинение за „заговор за преземање на власта“. БНФ е меѓу најстарите политички партии и беше забранета од Врховниот суд на Белорусија во 2023 година, забележува АП.
Според „Вјасна“, точниот број на политички затвореници во Белорусија е 1.421, а петмина веќе починале зад решетки.
Во исто време се засилуваат репресиите против црквата. Во Белорусија, 80% од населението се православни христијани, околу 14% се католици и 2% се протестанти. Лукашенко, од друга страна, се дефинира себеси како „православен атеист“, пишува АП.
Агенцијата известува дека Лукашенко минатиот месец го ратификувал законот со кој се бара од сите верски организации да се пререгистрираат за да избегнат да бидат прогласени за нелегални.
Истражувачот на Хјуман рајтс воч, Анастасија Круопе, рече, цитирана од АП, дека овој закон „им дава на властите повеќе алатки и можности за репресија“.
Според Вјасна, во изминатите 3 години, дури и пред воведувањето на новиот закон, најмалку 74 свештеници биле уапсени, казнети или депортирани.
Надбискупот Артеми Кишченко од западниот град Гродно беше сменет од сите црковни позиции и беше принуден да се пензионира во 2021 година, бидејќи ја осуди репресијата и обидите на Москва и Минск да ја користат црквата како политичка алатка.
Во интервју за АП, надбискупот Георги Рој од Гродно, кој побегна во Вилнус во 2023 година, ги обвини православните цркви во Русија и Белорусија за легитимирање на „агресивната експанзионистичка идеологија на Москва“.
„Војната, крвопролевањето, насилството и невистините се оправдани во името на Христос“, рече надбискупот Рој, додавајќи дека руските православни водачи „и служат на оваа идеологија, но јас не можам да го прифатам овој ужас и да живеам во таков грев“. Надбискупот рече дека белоруските власти отворено се обидуваат да ги држат свештениците подалеку, постојано навикнувајќи ги на „превентивни“ политички разговори, копајќи по веб-страниците и социјалните мрежи, па дури и испраќајќи службеници за безбедност да слушаат што се проповеда на литургиите.
АП го цитираше Александар Румак, комесарот за религиозни и етнички прашања, кој му рекол на Белорускиот совет за безбедност во септември 2023 година дека властите мора да обезбедат „духовна безбедност“ на општеството како начин да се „одржат безбедноста и мирот во земјата“.
Специјалниот известувач на ОН за Белорусија, Анаис Марен, изјави за АП дека новиот закон ќе им овозможи на властите „да ги уништат остатоците од граѓанското општество кои сè уште не се под земја, во затвор или во егзил“.
Пречесниот Змицер Хведарук изјави за АП дека законот е „најрепресивниот во Европа“ и рече дека многу протестантски цркви се соочуваат со тежок избор – или да ги прекинат своите активности или да се вратат во мрачното советско време, кога протестантските цркви работеа незаконски, а верниците се собираа во приватни домови и се молеше, соочувајќи се со ризикот од кривично гонење. Пречесниот Вјачеслав Барок, кој побегна во Полска, вели дека сака да се врати во својата црква во Расони, регионот Витебск, но не може додека државата апси свештеници затоа што го носат нивниот раст и злото го нарекуваат „зло“.