Граѓаните и компаниите во Македонија сè повеќе се задолжуваат, а кредитите растат значително побрзо од депозитите. Најновите податоци на Народната банка покажуваат дека задолжувањето продолжува да се зголемува, при што особено се издвојуваат станбените кредити, кои за многу семејства претставуваат финансиска обврска што трае со децении.
Според статистиката за септември 2026 година, вкупните кредити бележат годишен раст од 14,1 процент, додека депозитите се зголемени за 9,2 проценти. Разликата од 4,9 процентни поени покажува дека кредитната активност расте со побрзо темпо од штедењето.
Особено впечатлив е растот на станбените кредити од 16,1 процент на годишно ниво. Овој тренд го отвора прашањето колку граѓаните можат долгорочно да го издржат товарот на задолжувањето, особено во услови на високи цени на недвижностите и зголемени животни трошоци.
Купувањето сопствен дом за многу семејства значи преземање обврска кон банките за следните 20 или 30 години. Повисоките цени на становите често подразбираат и поголеми кредитни износи, а со тоа и повисоки месечни рати.
Сепак, растот на станбените кредити не значи нужно дека за ист процент е зголемен и бројот на граѓани што земале кредит. Дел од зголемувањето може да произлегува од поголемите износи што банките ги одобруваат за купување недвижности.
Дополнителен товар за домаќинствата претставуваат каматните стапки. Според податоците на Народната банка за август, просечната каматна стапка на вкупните кредити изнесувала 4,67 проценти, додека кај депозитите била 2,18 проценти.
Во меѓувреме, Народната банка најави построги правила за станбеното кредитирање, кои треба да стапат во сила од 1 декември 2026 година. Меѓу предвидените мерки е ограничување на максималниот рок за отплата на одредени станбени кредити на 25 години, со посебен третман за купувачите на прво живеалиште.
Целта е да се намали ризикот од прекумерно задолжување, но пократкиот рок за отплата истовремено може да значи и повисоки месечни рати за кредитокорисниците.
Економската дилема останува дали растот на задолжувањето е резултат на поголема куповна моќ и доверба во економијата или на потребата граѓаните да позајмуваат сè повеќе пари за да ги остварат своите основни животни цели.
Иако зголеменото кредитирање само по себе не значи финансиска нестабилност, експертските анализи укажуваат на важноста од следење на приходите, каматните стапки и способноста на домаќинствата редовно да ги отплаќаат обврските.