ЗА ВРЕМЕ НА клучна операција во која Украина се обиде да ја врати територијата од Русија кон крајот на септември 2022 година, Илон Маск издаде наредба со која се попречи напредувањето на украинските сили и се поткопа довербата на Киев во Старлинк – сателитскиот интернет што Маск претходно ѝ го обезбеди на Украина за да ѝ помогне да ги одржува комуникациите на бојното поле, објави Ројтерс.
Според три лица запознаени со ова прашање, Маск му рекол на еден виш инженер во седиштето во Калифорнија на SpaceX, компанијата што управува со Старлинк, да ја исклучи услугата во области како што е Херсон – стратешки важен регион што Украина се обидуваше да го ослободи.
„Мораме да го направиме ова“, им рекол инженерот Мајкл Николс на колегите во тоа време, рече еден извор. Вработените ја извршиле наредбата, изјавија три извори за Ројтерс. Тие деактивирале најмалку сто терминали на Старлинк. На внатрешната мапа на покриеност на компанијата, тие области одеднаш останале без сигнал. Исклучувањето влијаело и на други области под руска окупација, вклучително и делови од Донецката област.
Наредбата на Маск одеднаш ги оставила украинските сили без комуникации во близина на фронтовската линија, според воен службеник, воен советник и уште двајца други кои го доживеале прекинот. Следеше паника, беспилотните летала престанаа да работат, а артилеријата што се потпираше на Старлинк повеќе не можеше прецизно да погоди цели. Како резултат на тоа, војската не беше во можност да опколи руска позиција во градот Берислав, источно од Херсон.
Украина на крајот ги ослободи Берислав, градот Херсон и други области. Но, претходно непознатата наредба на Маск е прв пат милијардерот лично да го исклучи Старлинк над бојното поле. Некои вработени во Старлинк беа шокирани, а одлуката, според еден извор, имаше големо влијание врз текот на борбите. „Маск ја зеде војната во свои раце“, рече изворот.
Оваа приказна е во спротивност со сопствените изјави на Маск за Старлинк во Украина. Уште во март оваа година, Маск напиша на својата мрежа X: „Никогаш не би направиле нешто такво“.
Ни Маск ниту Николс не одговорија на прашањата на Ројтерс. Портпаролот на SpaceX рече дека извештајот на Ројтерс е „неточен“, но не прецизираше што смета за неточно. Наместо тоа, тој посочи на претходна изјава на компанијата во која се вели: „Старлинк е целосно посветен на обезбедување услуги на Украина“. Тие не одговорија на долгиот список прашања за инцидентот, улогата на Старлинк во војната и други теми.
Ниту канцеларијата на украинскиот претседател Володимир Зеленски, ниту Министерството за одбрана не го коментираа инцидентот. Старлинк продолжува да работи во Украина и сè уште го користи војската. Зеленски јавно му се заблагодари на Маск оваа година.
Исклучувањето на Старлинк над Херсон и други области ги изненади многумина вклучени во војната, од украински војници на терен до американски воени и политички претставници кои помогнаа да се обезбеди пристап до Старлинк за Украина по почетокот на руската инвазија. Украинските претставници се јавија во Пентагон во паника, но не добија никакво објаснување, според пет лица запознаени со ова прашање.
Министерството за одбрана на САД одби да коментира. Ројтерс не можеше да потврди дали Маск и американските претставници воопшто разговарале за инцидентот.
Овој инцидент се разликува од претходната приказна во септември истата година, кога се тврдеше дека Маск го исклучил Старлинк над Крим. Според биографијата од 2023 година на Волтер Исаксон, Маск во тоа време верувал дека украинскиот напад врз руски бродови во Севастопол може да предизвика нуклеарен одговор. Маск оттогаш ги негира обвинувањата. Тој рече дека Starlink никогаш немал покриеност над Крим, туку дека го отфрлил барањето на Украина да обезбеди услуги таму. Исаксон подоцна призна дека дел од книгата бил неточен.
SpaceX изјави во 2023 година дека презел чекори за да ја спречи Украина да го користи Starlink за напади со беспилотни летала.
„Нашата цел никогаш не била да се користи офанзивно“, изјави претседателката на компанијата, Гвин Шотвел, на конференција во Вашингтон во тоа време. „Презедовме чекори за да го спречиме тоа“, рече таа, без да елаборира. Не беше јасно дали се осврнува на исклучувањето на Starlink во врска со Херсон. Таа не одговори на барањата на Ројтерс за коментар.
До април 2025 година, Украина доби повеќе од 50.000 терминали на Starlink, според нејзината влада. Уредите со големина на кутија за пица се лесно преносливи и се поврзуваат со илјадници сателити на SpaceX што орбитираат околу Земјата. Првата пратка ја испрати SpaceX, а подоцна пристигнаа терминали од САД, Полска и Германија.
Оваа сторија, објави Ројтерс, е заснована на интервјуа со повеќе од 30 луѓе запознаени со работата на SpaceX – вклучувајќи сегашни и поранешни вработени, воени претставници од САД и Европа, како и политичари и дипломати.