Ако 2024 беше година на неизвесност, 2025 година ќе остане запаметена како година на „скапата стагнација“. Додека светот прогласуваше победа над инфлацијата, македонските граѓани таа победа ја почувствуваа само статистички, но не и во џебот.
Анализата на економските параметри покажува дека иако ценовниот шок се смири, цените се стабилизираа на ново, значително повисоко ниво, додека енергетската транзиција донесе нови предизвици за домашниот буџет.
Ова се клучните бројки што ја дефинираа македонската економија во годината што изминува.
Инфлацијата забави, но цените „зацементирани“
Официјалната статистика бележи просечна годишна инфлација која се движи околу 3.5% до 4%. На прв поглед, ова е драматично подобрување во споредба со двоцифрените бројки од претходните години. Меѓутоа, реалноста во маркетите е поинаква.
Економистите предупредуваат на феноменот на „кумулативен ефект“.
„Тоа што инфлацијата е ниска, не значи дека цените паѓаат, туку дека поспоро растат. Во споредба со 2021 година, потрошувачката кошничка во 2025 година е поскапа за над 35%,“ велат аналитичарите.
Храната останува најголемиот товар. И покрај стабилизирањето на цените на суровините на светските берзи, малопродажните цени на основните продукти во земјава не го следеа тој тренд на намалување со исто темпо.
Енергетика: Година на сонцето и мрежните проблеми
2025 беше пресвртница за енергетскиот сектор. Северна Македонија годинава забележа рекордно производство на струја од обновливи извори, пред сè од фотоволтаици.
- Увоз на струја: Драстично намален во летните месеци благодарение на приватните инвестиции во соларни централи.
- Цена на струјата: Иако домашното производство порасна, крајната цена за домаќинствата остана висока поради укинувањето на државните субвенции и воведувањето на новите мрежарини.
Енергетската криза од „недостаток на струја“ се трансформираше во криза на „инфраструктура“. Старата дистрибутивна мрежа тешко го поднесуваше приклучокот на илјадници нови производители, што резултираше со чести испади и потреба од итни инвестиции кои, на крајот, ги плаќаат граѓаните.
Кредити и недвижнини: Сонот за стан станува луксуз
Каматните стапки во 2025 година останаа на рестриктивно ниво. Потезите на Народната банка за зауздување на инфлацијата ги поскапеа кредитите.
- Просечната камата за станбен кредит се искачи над 6%.
- Цената на метар квадратен во Скопје стагнираше, но на историски највисоко ниво (просек од 1.600 – 2.200 евра во поширокиот центар).
Оваа комбинација го направи купувањето на прв стан речиси невозможна мисија за младите брачни парови без значително учество или помош од родителите. Пазарот на недвижнини годинава забележа пад на трансакциите за околу 15% во споредба со лани, што е прв сериозен сигнал за „ладење“ на секторот.
Плати vs. Трошоци: Трката што граѓаните ја губат
Статистички, просечната плата продолжи да расте, надминувајќи ја психолошката граница од 45.000 денари (нето). Сепак, синдикалната потрошувачка кошничка порасна побрзо.
Покриеноста на кошничката со една просечна плата останува под прагот на доволност. Ако на ова се додаде и „тивката миграција“ на квалификувана работна сила, 2025 година ја остава македонската економија со сериозен дефицит на работници – од градежништво до угостителство – што дополнително врши притисок врз бизнисот.
Заклучок: Што носи 2026?
Бројките од 2025 година исцртуваат слика на економија која преживеа, но сè уште не живее полн живот. Стабилизацијата е тука, но цената за неа беше платена преку животниот стандард на граѓаните. Предизвикот за 2026 година нема да биде само како да се намалат бројките на инфлацијата, туку како тоа намалување реално да се почувствува во паричниците на граѓаните.
