овеќе од 80 проценти од отпадот во Јадранското Море е пластика, а сè поголем број капетани, особено во предсезоната и во заштитените подрачја како што се Мљет и Ластово, доброволно го отстрануваат ѓубрето од морето и брегот со цел да се зачува чистотата на хрватскиот дел од Јадранското Море.
И покрај напорите на поединци, здруженија и институции, морскиот отпад останува еден од најсериозните еколошки проблеми во Јадранското Море.
Според податоците од здружението „Сунче“ и Институтот за океанографија и рибарство (ИЗОР), поголемиот дел од отпадот е пластика. Ова вклучува кеси, шишиња, амбалажа, рибарски мрежи и стиропор. Поголемиот дел од овој отпад доаѓа од копното и се исфрла во заливите и на брегот, особено во текот на зимата и силните јужни ветрови.
Два тона ѓубре
Во текот на 2024 година, повеќе од два тона ѓубре беа собрани во областа на естуарот Неретва, каде што здружението „Сунче“ систематски ја следи состојбата со морскиот отпад. Во првите четири месеци од 2025 година, дополнителни 323 килограми беа отстранети од морето и брегот.
Иако отстранувањето на отпадот не е нивна обврска, многу капетани и работници во поморскиот сектор сè повеќе го отстрануваат ѓубрето што го наоѓаат во заливите по сопствена иницијатива.
„Општо земено ме мачи отпадот, без разлика дали е на патот, на плажа или во паркот. Секогаш кога можам, го собирам. Кога ги носам гостите во некој прекрасен залив и наоѓам пластични шишиња, гумени чамци или бови, не можам да се преправам дека не го гледам. Иако тоа не е моја работа, се чувствувам должен да направам нешто“, вели Томо Лончаревиќ, искусен капетан кој со години плови по Јадранското Море.
Според него, најчесто станува збор за пластика која веќе се распаѓа во морето.
Собери го она што го гледаш.
„Ова се предмети што се распаѓаат во рацете и тешко се собираат. Морето не е само загадено и нема само да се исчисти. Ние, кои сме на море секој ден, сме првите што го забележуваме тоа и затоа сме првите што реагираме“, објасни тој.
Скиперот Андрија Посариќ, кој пораснал во семејство посветено на екологијата, има слично мислење.
„Кога бев дете, моите родители и јас секогаш собиравме ѓубре. Без разлика дали планинаревме, кампувавме или престојувавме покрај реката, секогаш важеше правилото: собирајте што ќе видите. Го пренесов тоа и на работа. Не им држам предавања на гостите, но кога ќе нè видат како го правиме тоа, често ни се придружуваат.“
Посариќ забележува дека проблемот е особено изразен во заштитените подрачја.
„Млет и Ластово се национални паркови и честопати има повеќе ѓубре во нив отколку во незаштитените заливи. Туристичките одбори повремено организираат кампањи за чистење, но тоа не може да биде доволно. Ваквите проблеми треба да се решаваат систематски и на државно ниво. Неверојатно е што туристите кои платиле за влезница во паркот сами го чистат брегот.“
Еколошка свест
Двајцата капетани забележуваат дека туристите сè повеќе покажуваат еколошка свест, честопати повеќе од домашните посетители.
„Имавме гости кои ни предложија сите да собереме три парчиња ѓубре кога ќе излеземе на брегот. Ова се мали работи, но ако сите направат барем нешто, резултатот може да биде значаен“, рече Посариќ.
Отпадот што го наоѓаат вклучува амбалажа, шишиња, воздушни душеци, облека, рибарски мрежи и бови.
„Последното нешто што ме шокираше беше обвивката од прошуто, онаа со пластичните фолии меѓу парчињата. Целиот ред заврши на плажа. Вакви работи едноставно не треба да завршат во природата“, рече Лончаревиќ.
Според Европската агенција за животна средина, просечниот жител на ЕУ произведува повеќе од 34 килограми пластичен отпад за еднократна употреба годишно. Голем дел од него завршува во океаните.
Образованието е клучно.
Раководителот на Одделот за комуникации и застапување во здружението „Сунце“, Маја Јуриќ, верува дека образованието е клучно.
„Повеќето луѓе не ја загадуваат животната средина намерно, туку од незнаење. Потребна е поголема свест, особено кај туристите и посетителите на заштитените подрачја.“
Здружението „Сунче“ промовира одржливи практики преку проекти како што се „FishNoWaste“, „WASTEREDUCE“, „Plastic-Free хрватски остров“ и сертификатот „Dalmatia Green“. Целта е да се намали употребата на пластика, да се подобри селекцијата на отпадот и да се зајакне локалната заедница. Проектите се спроведуваат во областа Дуги Оток, западниот брег на Истра и плажата Сакарун.
„Загадувањето нема да исчезне само од себе. Децата треба да се учат од мали нозе. Мојата ќерка знаеше како да земе опушок од цигара во паркот и да го фрли во корпата за отпадоци кога имаше две години. Некои луѓе се огорчени, но децата сакаат да допираат сè, па барем нека биде корисно. Најважно е да не растат мислејќи дека тоа не е нивна одговорност“, заклучи Посариќ.
Загадувањето може да се пријави анонимно преку Зелениот телефон (072 123 456) или преку е-пошта (info@sunce-st.org). Од здружението велат дека секое пријавување е важно бидејќи откако отпадот ќе стигне до морето, неговата рехабилитација станува значително посложена.
