Додека Македонија го одбележува 1-ви мај, Меѓународниот празник на трудот, секторот градежништво се соочува со алармантни предизвици. Последниот трагичен инцидент во Кисела Вода повторно ја отвори дебатата за безбедноста и здравјето при работа (БЗР) – тема за која експертите велат дека се зборува само кога ќе згасне човечки живот.
Институционален молк и „мртви“ закони
Иако законската регулатива постои, нејзината примена на терен е речиси невидлива. Според Борче Стојчевска од Здружението на инженери за заштита, новиот закон за БЗР е веќе подготвен и чека во фиоките на министерството, но неговото донесување доцни.
„Ако бараме брзи мерки, моја желба е мораториум на градење додека не се проверат сите градилишта. Се штеди на безбедносни мерки за понудата да биде најевтина, а кога одговорноста ќе падне на инвеститорот, тогаш малку ќе подразмислат,“ истакнува Стојчевска.
Еден од клучните проблеми е нејасната поделба на одговорноста помеѓу инвеститорот, изведувачот и надзорот. Дополнително, административните бариери ги преплавуваат инспекторите со пријави за секое градилиште, наместо фокусот да биде на суштинска контрола.
Работниците на црно – невидливите жртви
Претседателот на Синдикатот за градежништво, Иван Пешевски, предупредува дека градежништвото станува „убиец број еден“ не само во земјава, туку и во Европа. Македонија бележи просек од 20 смртни случаи и преку 200 тешки повреди годишно.
Пешевски посочува на застрашувачкиот феномен на прикривање на жртвите.
- Случај Дебар Маало: Работник кој загина во ископ беше прогласен за „случаен минувач“ бидејќи немал договор за вработување.
- Случај Лимак: По смртта на работник од Турција, констатирано е дека дури 93 лица на тоа градилиште работеле „на црно“.
Економската цена на безбедноста
Експертите пресметуваат дека Македонија губи околу 500 милиони евра годишно како директни и индиректни трошоци од несреќи на работно место. Иронијата е во тоа што за соодветна заштита на едно градилиште често е потребна сума колку вредноста на само еден продаден квадратен метар (околу 2.500 евра).
Барања за достоинствен живот
Овој 1-ви мај, синдикатите излегуваат на марш со јасни барања:
- Минимална плата од 600 евра (со визија за 1.000 евра во иднина).
- Драконски казни за несовесните работодавачи.
- Поголема контрола врз капиталните проекти како „Бехтел и Енка“, каде работниците се соочуваат со екстремно долго работно време.
„Не ни требаат патишта со жртви. Додека државата ги штити олигарсите и профитот, работниците се борат за гола егзистенција,“ заклучува Пешевски.
Протестниот марш започнува денеска во 11 часот пред Работничкиот дом во Скопје, од каде работниците уште еднаш ќе порачаат дека нивниот живот нема цена.
