Сообраќајна несреќа, дури и кога има само мала штета додека возите бавно, може да биде многу стресна. Тој стрес може драстично да се зголеми доколку дознаете дека автомобилот што ве удрил нема задолжително осигурување.
На пример, автомобилот не може да помине технички преглед, па сопственикот го вози нерегистриран додека не реши некој проблем. Можеби само го возел до сервис или МОТ кога те удрил. Или можеби се работи за некој кој купил „евтин“ автомобил со големи кубици, па поради скапата регистрација решил да ризикува и да вози нерегистриран автомобил.
Да потсетиме дека задолжителното осигурување ја покрива штетата предизвикана од сопственикот на возилото (или друго лице кое во тој момент бил зад воланот) на други учесници во сообраќајот. Така, надомест на штета, материјална и нематеријална (телесни повреди, смрт…) го презема осигурителната компанија.
Меѓутоа, што се случува кога ќе ве удри нерегистриран автомобил кој нема задолжително осигурување? Одговори на ова и на други прашања дава Здружението на осигурители на Србија (УОС).
Колку нерегистрирани автомобили има во Србија споредено со целиот возен парк?
Ајде прво да го погледнеме ризикот дури и да се случи горенаведеното сценарио. Според УОС, нешто помалку од 2% од моторните возила со српски регистарски таблички немаат осигурителна полиса од АО (задолжително осигурување), а треба да имаат.
Најголем број неосигурани возила се трактори во приватна сопственост, повеќе од 90%, но и други земјоделски машини кои исто така учествуваат во јавниот сообраќај (значи, не само на нива), како и мотокултиватори. Тука сме на ниво на европскиот просек.
Најмногу нерегистрирани возила има во земјата каде Србите најчесто летаат
Од УОС велат дека најголем број неосигурени возила има во Грција – дури 8,2%. Веднаш подолу се возилата со ирски регистарски таблички – 7,8%.
Што ако ве удри нерегистрирано возило?
Во тој случај, не треба да се грижите, бидејќи штетата ќе ја надомести Гарантниот фонд на Здружението на осигурители на Србија. Гарантниот фонд има обврска да плати обесштетување во ист износ и под исти услови како автомобилот што ве удрил да има полиса за задолжително осигурување на денот на настанатата штета. Гарантниот фонд прима барања за компензација, оценува и исплаќа надоместок.
Се разбира, одговорниот за несреќата кој возел нерегистриран автомобил нема така лесно да се симне – ќе мора да ги врати сите пари што Гарантниот фонд му ги исплатил на оштетениот. Проблеми за сопственикот на нерегистрирано возило – ризикот не вреди.
Како што објаснуваат од УОС, доколку неосигурено возило предизвика оштетување на друго возило, т.е. на трето лице, сопственикот/возачот на такво возило станува регресен должник на Гарантниот фонд на Здружението на осигурувачи на Србија, кој плаќа отштета во законскиот рок.
Тоа значи дека регресниот должник во последен степен ја плаќа целата штета од свој џеб. Штетата може да биде повеќе милиони. Во случај на судир со полесни последици, штетите изнесуваат неколку стотици или неколку илјади евра, а може да достигнат и десетици илјади евра.
Во странство, значително повеќе, а тоа особено се однесува на нематеријални штети, односно повреди. А поправката на оштетено возило е значително поскапа во развиените земји отколку кај нас. Има земји во системот за зелени картони кои немаат никакви ограничувања, односно немаат ограничувања за исплата на бенефиции по основ на сообраќајни незгоди.
Штетите во тие земји од наша гледна точка се енормно големи. Напоменуваме и дека штетата може да биде материјална или нематеријална, во зависност од тоа дали во несреќата имало повредени или е причинета само штета на друго возило или предмет. Не треба да заборавиме на т.н изнајмување, т.е. ситуација во која некој останал без деловна/работна способност во сообраќајна незгода или ако имало жртви.
На пример, децата чии родители загинале во сообраќајна незгода имаат законски право на ануитет за школување (до крајот на школувањето), кој го плаќа регресниот должник. Болка има и поради загуба на блиска личност на која имаат право родителите, децата или браќата и сестрите на починатиот.
Инаку, најголемите долгови кон Здружението на осигурувачи на Србија, по основ на штета предизвикана од неосигурено моторно возило, ја надминале сумата од 100.000 евра.
Во еден случај должникот кој направил штета со неосигуран трактор бил принуден да ја продаде куќата и имотот за да ја покрие штетата, но и тоа не е доволно. Сето ова можеше да се избегне со купување на полиса за осигурување на трактор кој чини само неколку илјади динари.
Што се случува кога сопственикот на нерегистрирано возило нема пари да ја надомести штетата?
Доколку не е можна спогодба со регресниот должник, се поведува судски спор кој по правило е на штета на сопственикот на нерегистрираното возило. Каматите и судските трошоци потоа се додаваат на главниот долг, што значително го зголемува вкупниот износ што треба да се плати.
Иако надоместокот за штета во странство е значително поголем отколку кај нас, должината на судските случаи во Србија води до речиси иста сума. Долгот може да достигне неколку илјади, па и неколку десетици илјади евра. Штетата се наплатува од целиот имот на сопственикот на неосигуреното возило – плата, пензија, движен и недвижен имот, побарувања и друг имот што го има или ќе го стекне, т.е. да наследат. Овој долг едноставно не може да се избегне“.
Дали има ограничувања за плаќање отштета?
UOS одговара: „Да“. Кај нас тоа е 200.000 евра по сообраќајна незгода за материјална штета или милион евра нематеријална штета, кумулативно. Тоа значи дека од таа сума треба да бидат обештетени сите повредени, пишува Курир.
Во ЕУ лимитите достигнуваат сума од 5 милиони евра, додека во некои земји на северот на Европа – на пр. во Шведска нема ограничување. Но, границите се приспособени на стандардот на населението, но од друга страна, цената на политиката на АО е прилагодена на нив“.
Каква е процедурата кога ќе ве удри возило кое не мора да има задолжително осигурување – култиватор, велосипед, електричен скутер, кочија со коњи и слично?
Електрокултиваторите мора да имаат полиса за осигурување, како и сите моторни возила. Проблемот е со количките и велосипедите, кои не мора да бидат осигурани, што значи дека нема осигурителна компанија која би ја платила штетата на оштетениот.
Оштетениот тогаш има или договор за обесштетување со виновникот или тужба. Што ако штетата е предизвикана од возило кое треба да биде регистрирано, но поради модификации не може да помине на технички преглед (модифицирани теренци, тркачки автомобили, реплики…)?
За осигурување, т.е. за наплата на штетите важно е дали возилото има задолжително осигурување. Доколку законот дефинира дека модифицираните возила можат да учествуваат во јавен сообраќај, тогаш тие мора да поминат технички преглед и да бидат осигурани. Доколку возилото не може да го помине техничкиот преглед, тоа значи дека нема „дозвола“ за учество во јавен сообраќај, ниту пак може да биде осигурано.
Во тој случај, постапката за наплата на штета е иста како во претходниот пример – или договор за надомест на штета со виновникот или тужба.
Ве удри непознато возило – што тогаш?
Во тој случај, Гарантниот фонд не надоместува материјална штета, односно штета на вашето возило. Сепак, плаќа компензација во случај на повреда, нарушување на здравјето или смрт. Така, ако непознато возило ви го оштети автомобилот на паркингот или дојде до несреќа, но виновникот избега, ќе треба сами да го поправите автомобилот. Од друга страна, возачот и патниците се „покриени“ доколку настанат повреди.