Проект за луксузен облакодер на една од најчувствителните локации во Белград доби неочекуван пресврт. Американската инвестициска фирма „Афинити партнерс“ се откажа од изградбата на Трамповата кула на местото на поранешниот Генералштаб на Југословенската народна армија, со што ефикасно го запре амбициозниот план и потенцијално ја остави Србија со сметка за компензација од повеќе милиони долари.
„Афинити партнерс“, во сопственост на Џаред Кушнер, зет на американскиот претседател Доналд Трамп, го објасни своето повлекување од проектот, според „Волстрит џурнал“, со „почит кон народот на Србија и Белград“, со пораката дека големите проекти треба да го обединат општеството, а не дополнително да го делат.
Не е познато дали одлуката е донесена откако Обвинителството за организиран криминал поднесе обвинение против министерот за култура Никола Селаковиќ, или дали тоа е кулминација на незадоволството кај дел од јавноста што го следи проектот од самиот почеток. Она што е познато, сепак, се деталите од договорот што Србија го потпиша со „Афинити партнерс“.
Иако имаше уште два нацрт-договори – за основање заедничка компанија и за закуп на земјиште за 99 години – тие никогаш не беа потпишани и затоа немаат правна сила. Првиот, важечки инвестициски договор е клучен, кој ги наведува причините за неговото раскинување, како и потенцијалните финансиски последици.
Договорот предвидува дека „Афинити Партнерс“, покрај повлекувањето од проектот, може да побара надомест на трошоците. Како причини за раскинување се наведуваат неисполнување на условите за основање на заедничкото вложување, неисполнување на обврските за време на неговото основање и непотпишување на договорот за закуп на земјиштето и негова регистрација во катастарот. Бидејќи заедничкото вложување не е основано, ниту пак е договорен закуп, формална причина за раскинување останува неисполнување на претходните услови.
Обврската на Србија беше да го одземе статусот на културно добро од зградата на Генералштабот, што и го направи, и да го сруши објектот, да донесе регулаторен план, да го прогласи проектот за особено значење и да даде гаранции дека сè е направено според законот. „Афинити Партнерс“ требаше да ја започне постапката за добивање одобрение од Комисијата за конкуренција, да нарача извештај за заштита на животната средина и да ги префрли акциите во заедничкото вложување на друга подружница од Обединетите Арапски Емирати.
Сепак, најважниот услов беше да не е издадена полициска или судска наредба што би го спречила спроведувањето на договорот. Повеќето од овие ставки не влијаеја на раскинувањето на договорот, бидејќи рокот од две години за нивно исполнување сè уште не беше истечен. Сепак, од датумот на склучување на договорот, се случи „значајна неповолна промена“, која би била материјално штетна за бизнисот, средствата и состојбата на заедничкото вложување.
Иако не е дефинирана, оваа промена би можела да биде услов за раскинување на договорот ако се толкува дека протестите на граѓаните, потенцијалниот судски процес против министерот за култура и други службени лица биле доволна причина Американците да се повлечат. Вториот услов за раскинување би можел да биде одлуката на Уставниот суд да прогласи посебен закон за неуставен, а третиот е државата да не прогласи проект од посебно значење во рок од 21 ден по потпишувањето на договорот.
Но, интересно во целата приказна е што во договорот е наведено дека само „Афинити партнерс“ може да го раскине договорот од горенаведените причини. На Србија ѝ беа дадени пет дена да им ги плати на Американците трошоците за раскинување на договорот, односно збирот на трансакциските трошоци плус уште еден милион евра. Трансакциските трошоци не можат да се проценат во овој момент.
Друга причина за исплата на надомест е ако Србија би прекршила некоја од гаранциите или тие гаранции се погрешни и неточни, како резултат на што „Афинити партнерс“ би претрпел значителна штета. Исто така, постои гаранција дека сите одобренија и согласности на надлежните органи, кои претходат на договорот, се валидни. Тука, се сомнева дека отстранувањето на заштитата на споменикот од Генералштабот е направено надвор од процедурата. Но, ако посебниот закон ја поништил потребата од формална владина одлука, тогаш тоа не е спорно прашање.
Вкупните побарувања на „Афинити партнерс“ не се ограничени, додека другите потенцијални побарувања се ограничени на 50 милиони евра. За Србија, најповолен исход би бил минимално барање за надомест, но дури и во тој случај, проблемот со неискористената парцела и уништената зграда останува.
Доколку беше основана заедничката компанија, државата имаше можност да го преземе уделот на стратешкиот партнер. Ова ја остава во потрага по нов инвеститор, доколку одлучи да продолжи со изградбата на таа локација.
