Зимзелениот, повеќегодишен ползавец од прекрасни лисја лесно го препознаваат децата. Распространета е во шумите, градините и парковите, се качува на дрвја и ѕидови и ги украсува засенчените агли. Бршленот го користеле античките лекари, споменати од Диоскорид и Хипократ, а подоцна и од повеќето историски медицински списи во Европа и Азија. Меѓутоа, во античко време, многу повеќе се зборувало за неговите магични моќи отколку за неговата примена во лекувањето.
Во древниот Египет бршленот му бил посветен на богот на плодноста и бесмртноста Озирис, а во античка Грција Дионис често бил прикажуван со венец од бршлен на главата. Бршленот сè уште се смета за симбол на вечноста, силната поврзаност и верност, но сега неговите лековити својства се научно потврдени. Интересно е што бршленот е и еден од најмоќните природни прочистувачи на воздухот, бидејќи отстранува голем број отровни материи и ја зголемува концентрацијата на кислород во атмосферата.
Од 16-те видови од родот Helix кои се признати во светот, кај нас расте само еден – лековитиот бршлен Hedera helix. Содржи голем број вредни состојки од неколку различни класи на растителни соединенија, но сапонините се најважни за нивното дејство. Сапонините се именувани по зборот сапо, што значи сапун, бидејќи растенијата што ги содржат се користат за перење со векови. Сапонините се наоѓаат и во некои вообичаени намирници: грав, спанаќ, леќа, соја и овес. Сапонините од бршлен се малку помалку растворливи во вода од другите сапонини и водата го забрзува нивното распаѓање, па за нивна екстракција се користи мешавина од вода и етанол.
Етанолот е вид на алкохол кој се наоѓа во алкохолните пијалоци, но во многу индустрии, вклучително и фармацевтската индустрија, се користи како растворувач и средство за екстракција (ослободување на активни состојки од растенијата). Тоа го знаеле и видарите од минатото кои најчесто потопувале бршлен во вино. Европската агенција за лекови препорачува течни и цврсти производи со вода-етанолни екстракти од суви листови од бршлен за продуктивна кашлица.
Бршлен – број еден во застапеност во хербални препарати
Бршленот не се споменува толку често во рецептите на народната медицина, како некои други растителни видови.
Сепак, цела деценија, листот од бршлен е тревната супстанција број еден во однос на неговото присуство во хербалните препарати и во ЕУ и во Македонија. Ова не треба да изненадува ако се знае дека повеќето од регистрираните хербални производи се наменети за употреба при различни респираторни нарушувања, каде што најчесто се лекува кашлицата. Имено, бршленот освен што го забрзува лачењето на поголемо количество секрет со помала густина, што го олеснува искашлувањето, има спазмолитичко, антивоспалително, па дури и антимикробно дејство.
Ефектите на неколку комбинирани сирупи кои содржат екстракт од лист од бршлен врз антивирусниот имунолошки одговор на пациентите со КОВИД во моментов се испитуваат. Сепак, засега ефективноста на производите од бршлен најдобро се потврдува кога станува збор за ублажување на кашлањето и намалување на зачестеноста и интензитетот на кашлицата. Производите на база на листови од бршлен се безбедни за употреба при акутни респираторни инфекции и бронхитис. Екстрактите од бршлен се наоѓаат и во хербалните суплементи, кои доколку се добро формулирани од сигурен производител, можат да бидат одлична помош при кашлање.
Употребата на производи со екстракт од сув бршлен е исклучително интересна, дури и кај чувствителните популации каде што секогаш се советува внимателна употреба на сите лекови, дури и хербални лекови. Се верува дека сувиот екстракт повеќе не содржи алкохол, што треба да се избегнува во производите наменети за деца, трудници и доилки. Со цел да се потврди безбедноста, продолжуваат бројни студии за употребата на овие препарати кај чувствителни популации. Резултатот од една неодамнешна студија спроведена во Европа, која следеше 245 бремени жени, покажува дека сирупот со екстракт од лист од бршлен може безбедно да се користи на краток рок за време на бременоста.
