Денеска се одбележуваат 23 години од НАТО бомбардирањето на Југославија, кое започна на 24 март 1999 година и траеше 78 дена. Последниот конфликт во Европа во 20 век доаѓа по децениски акумулирани тензии, а настаните што следеа не можеа да одговорат на прашањата што се појавија пред Белград и Приштина.
Позадина
Косово има големо историско значење за Србија – тоа е бојното поле на нејзините битки со Турците Османлии во 14 век. Кога го вратиле во 1913 година, регионот бил населен главно со етнички Албанци. Во децениите пред и по војните, Косово постоеше во рамките на Југославија како речиси независна територија. Тито и даде автономија и по 1974 година практично беше држава во држава.
Тоа се промени откако Слободан Милошевиќ стана лидер на Српската комунистичка партија. Како упорен екстремен националист, тој ја гради својата платформа за враќање на Косово под српска власт. Милошевиќ стана претседател во 1989 година и само една година подоцна испрати војници во Косово, отстранувајќи ги структурите на локалната власт.
Како одговор, Ослободителната војска на Косово се појави во 1996 година. Белград одговори на неговите напади со моќна офанзива во февруари-март 1998 година, при што загинаа десетици цивили. Илјадници етнички Албанци беа протерани од Србите за време на борбите, а има обвинувања за убивање невини луѓе.
По заканата од воздушни напади на НАТО, Милошевиќ се враќа на преговарачката маса во замокот Рамбује во близина на Париз. Сепак, разговорите пропаднаа откако Србите одбија да ја признаат автономијата на Косово и нивните трупи започнаа напад.
Удар на НАТО
Воздушната операција на НАТО започна во 19:45 часот на 24 март 1999 година. Деветнаесет земји на НАТО започнаа со гранатирање со крстосувачки ракети истрелани од бродови во Јадранското Море и со авиони од четири воздушни бази во Италија.
Прво беше бомбардирана југословенската противвоздушна одбрана и другите југословенски воени локации во Приштина, Батајница, Белград, Младеновац и на други места.
Југословенското воено раководство, кое внимателно го проучуваше искуството од Заливската војна, работи напорно за да ги прикрие и покрие своите авиони, тенкови, противвоздушни ракетни системи и друга вредна опрема. Како резултат на тоа, отпорот кон нападите на НАТО е помалку ефикасен, но српските загуби се помали од очекуваното. Белград ги чува своите сили за копнена операција на НАТО, но тоа не е.
НАТО загуби двајца пилоти во мисија за обука. Вешто користејќи ги своите застарени советски системи за воздушна одбрана, југословенската армија собори еден од американските нападни авиони Стелт Ф-117, невидлив за радарот. Соборен е борбен авион Ф-16, а оштетени се уште неколку авиони и хеликоптери, но успеале да се вратат во своите бази.
Југославија губи 5 МиГ-29 и барем неколку други машини во воздухот, но голем дел од она што беше уништено во бомбардирањето на аеродромите се всушност стари фрлени авиони или мамки. Генерално, сепак, југословенските воздухопловни сили не се обидуваат да се борат за надмоќ во воздухот.
Цивилната инфраструктура на Југославија е тешко оштетена. Беа бомбардирани фабрики, рафинерии, мостови.
Оштетени беа и цивилни локации, при што беше убиена погрешно поставена бомба во кинеската амбасада и намерно погодена зградата на радио и телевизија РТС.
Според српското Министерство за одбрана, за време на воздушниот напад на НАТО загинале 2.500 цивили, меѓу кои 89 деца и 1.031 припадник на војската и полицијата. Повредени се 6.000 цивили, меѓу кои 2.700 деца и 5.173 војници и полицајци, а 25 се уште се водат како исчезнати.
Бугарија го обезбедува својот воздушен простор на НАТО и дава логистичка поддршка, но не прифаќа бегалци на своја територија. За време на воената кампања за малку помина трагедија – американска антирадарска ракета скршна до бугарски радар и го одзеде покривот на една куќа во Горна Бања. За среќа, муницијата не експлодирала.
По војната
Бомбардирањето на НАТО завршува на 10-ти јуни, при што Србија се согласи на мировен договор и ги повлече своите сили од Косово на сметка на мировниот контингент. Тој влегол во Македонија на 12 јуни, кога и Русија испратила војска и довела до заедничка окупација.
Автономијата на Косово е вратена, а Милошевиќ падна од власт по масовните протести во октомври 2000 година. Во 2006 година, тој почина во затвор додека му се судеше за злосторства против човештвото во Хаг.
Во 2008 година Косово стана независна држава. До денес не е призната од Србија.
Јаболкото на раздорот меѓу Приштина и Белград е српското малцинство на север.
Министер за информации на Југославија за време на војната е актуелниот претседател на Србија, Александар Вучиќ. Годишнината од настаните ја коментираше пред српските медиуми. Тој рече дека нема оправдување за агресијата на НАТО во 1999 година, но ако тој беше на местото на Слободан Милошевиќ, ќе постапеше поинаку. Беа потребни 78 дена да се осакати земја која немаше шанса да се брани и да чека некој друг да ни помогне, но знаевме дека никој друг нема да ни помогне“.
Претседателот истакна дека Русија во тоа време, на чело со Борис Елцин, била слаба. Вучиќ посочи и дека тој што ја води државата мора да се грижи како да го спаси својот народ.
„Сега гледам на конфликтот во источна Европа и се прашувам зошто некои луѓе не размислуваат добро за последиците“, рече Вучиќ, цитиран од Политика.