Анализата ја објави Дојче веле.
Пред околу еден век, психоаналитичарот Карл Јунг го воведе концептот на „синхроничност“. Ја опишува појавата на значајни настани кои, иако се случуваат во исто време, не се причински поврзани едни со други. Но, и покрај тоа што нема таква врска, тие јасно ни „кажуваат“ нешто важно. Обично се работи за преземање на историјата – на поединечна земја, на регион, на светот – во нова насока.
Три знаци дека влегуваме во нова ера
Во таква синхроничност живееме во последните денови. Се случуваат настани кои во целост ни кажуваат дека еден период завршува. Влегуваме во нова ера.
Имаше три настани и тие беа подредени во следната хронологија. Прво, Кина не се осмели да ја спречи посетата на Ненси Пелоси на Тајван и беше принудена да мавта со тупаници (т.е. да спроведе воени маневри заканувајќи се на Тајван) дури откако таа го напушти островот. Второ, имаше експлозии на руски воен аеродром на Крим, од кои полетаа авиони за да ги гранатираат украинските градови. И трето, ФБИ изврши рација во домот на Доналд Трамп во Флорида. Ајде да ги разгледаме еден по еден да видиме што ни кажуваат.
Што се случува во Кина
Ниту еден аналитичар не очекуваше дека Кина ќе започне да имитира војна за Тајван поради Ненси Пелоси. Воодушевени беа и самите кинески аналитичари, судејќи по фрагментарните пораки кои успеаја да се пробијат низ „бамбусовата завеса“. Нивното чудење дојде од очигледната брзање и брзање на овој потег. И кинеската политика е позната по тоа што не е ниту избрзана ниту треска. Во Пекинг имаат навика да планираат еден век напред. И сега – избезуменото штракање на оружјето без јасна цел Нешто важно се случува таму.
Се разбира, се случува неизбежното. Гледаме неуспех на обидот со авторитарни методи да се изгради економски просперитетна и политички почитувана земја во светот.
Пред само неколку години, „кинескиот модел“ се најавуваше како иднина на човештвото, особено на позадината на западните економии заглавени во рецесија и долгови. Грција прогласи банкрот. Изгледаше дека Италија и Франција ќе го следат примерот. Европа се чинеше дека тоне во популистички режими. Секојдневно на пазарот се појавуваа книги кои го опишуваат крајот на демократијата.
На оваа позадина, Кина изгледаше како непоколеблив џин. Уште повеќе: на огромна самодоверба, Кина ги преплавуваше Азија, Африка, Латинска Америка и Балканот со пари за инфраструктура и културно влијание. Објавува план за обнова на Патот на свилата – автопат за обединување на светот. Кинеската „мека сила“ впиваше сè што ѝ беше на патот. Во самата земја, обичните Кинези беа исто така задоволни, и покрај тоа што авторитарниот режим постепено ги затегнуваше нивните животи.
Се покажа, сепак, како што би ви рекол секој писмен историчар, дека оваа ситуација не може да трае долго. Диктатурата, економскиот просперитет и растечкото светско влијание не можат да коегзистираат: или диктатурата мора да се укине, или просперитетот и влијанието да исчезнат.
Така и се случи. Како што зајакнуваше диктатурата, просперитетот и влијанието почнаа да исчезнуваат.
Денес, долгот за кој кинеската влада признава дека постои веќе ја надмина границата од 250 отсто од БДП. Според проценките на експертите има и скриен долг кој е најмалку 40 отсто од признаениот долг. Севкупно, ова е 350 проценти – сосема зачудувачки бројка што не може да остане без последици. И дојдоа. Стотици провинциски банки се де факто банкротирани и режимот се бори против нив со тенкови од незадоволните штедачи. Додадете ја на ова лудата политика на „нулта толеранција“ за Ковид, како и повлекувањето на западните инвеститори водени од логистички проблеми – и имаме буре барут пред нас.
И Кси Џинпинг е на пат да биде реизбран за генерален секретар на Комунистичката партија. Тој не може да оди на овој избор, влечејќи зад себе економска катастрофа. Така, тој очигледно реши, како Путин, да го зголеми својот рејтинг со штракање со оружје против Тајван.
Ова ја објаснува ненадејната треска на надворешната (и, колку што може да се разбере, внатрешната) политика на Кина. Пред нас веќе немаме Кина која е убедена дека иднината е нејзина. Пред нас е уште еден неуспешен „модел“ на авторитарно владеење, запаѓање во паника. На Кина не може да се гледа како на сериозен играч откако прави бесмислени и хистерични работи како што е покажување воена моќ, откако не успеа да спречи 82-годишна жена да го посети Тајван.
„Рускиот свет“
Нешто слично ни кажуваат и експлозиите на воениот аеродром на Крим, но за Русија.
Пред само 10 години, додека Кина изгледаше како големата економска сила на иднината, Русија изгледаше како големата политичка сила. Под нејзино покровителство, на пример, групата земји БРИК (Бразил, Русија, Индија, Кина) брзо се појави на светската сцена, објавувајќи го крајот на американската доминација во светот. БРИК се заканија не само да ги сменат САД како светски лидер во новите технологии, туку и да го прекинат постоењето на американскиот долар како светска валута, заменувајќи го со една од нив. Во Европа и Америка, руската „мека сила“ ги нападна политиката, медиумите и културата.
До 2020 година, сепак, се виде дека сметките на БРИК се криви. Ниту ги оттргнаа Американците од лидерството во технологијата, ниту пак успеаја да го сопнат американскиот долар. Руската „мека моќ“ исто така почна да се поврзува со краток спој. Популистичките партии и влади што ги финансираше и охрабруваше почнаа да ја напуштаат големата арена. Сè повеќе земји ги заменуваа таквите влади со центристи, левичарски или дури зелени.
Со истекот на руската „мека моќ“ на Путин му останува само една опција – „тврда“ моќ. И на 24 февруари 2022 година, неговата војска влезе во Украина. Путин очекуваше да ја покори за неколку дена или недели, а потоа тргна да ги прекројува европските државни граници во негова корист: да го постигне со тенкови она што не успеа да го постигне со зборови, мито и хибридно влијание.
Меѓутоа, на шок на светот, руската „тврда сила“ не успеа. Не ја покори Украина, а кон почетокот на август беше принудена да премине во одбранбен режим на териториите што ги освои. Експлозиите на аеродромот на Крим јасно покажуваат дека овој одбранбен режим не функционира и дека Русија ќе ја изгуби оваа војна. А после неа ќе изгуби се. „Мека моќ“ таа повеќе не ја поседува. Таа нема ниту економија, бидејќи беше уништена од меѓународните санкции и воените злосторства.
Така, истовремено го набљудуваме крајот на идеологијата на „рускиот свет“ и на „кинескиот модел“. Веќе не ни се заканува опасноста да живееме овде во Европа во некоја верзија на „рускиот свет“ или „кинескиот модел“. Тие повеќе не се појавуваат. Тие попуштаат.
ФБИ удри по Трамп
Рацијата на ФБИ во домот на Доналд Трамп, пак, само го запечатува крајот на авторитарната опасност.
Пред само десет години, Европа и светот пукаа од популистички влади на кои им се допаѓаше и „рускиот свет“ и „кинескиот модел“. Овој популистички наплив доведе до две значајни победи: Брегзит и изборот на Трамп за претседател на Соединетите држави. Сепак, ова се покажа како врв на популизмот. Денес, шест години подоцна, Доналд Трамп не е претседател, Британците се ослободија од Борис Џонсон, а во Европа имаме само два популистички режими – во Србија и во Унгарија. Сепак, никој не ги гледа како модели за иднината. Тие излегуваат на теренот како отпадоци од некое грдо минато, а нивното население е постојано осиромашено во споредба со нивните околни земји. Неодамна стана јасно, на пример, дека Унгарија е веќе најсиромашната земја во Вишеградската четворка, посиромашна дури и од Словачка – нешто што досега не се случило.
Наспроти оваа позадина, репресијата на ФБИ против Трамп е јасен сигнал дека не завршува само политичкото време на таквите луѓе. Она што ги чека не е изгледите да го наметнат својот „модел“, туку да бидат изведени пред лицето на правдата за криминални дела.
Опасноста поминува
Можно е, секако, во блиска иднина да не чекаат уште неволји од носителите на овие „модели“. Кина може да направи нешто глупаво во Тајван. Путин може да направи нешто страшно во Украина. Некаде во Европа, популист може да се прикраде на власт. Но, синхроничноста на настаните со кои ве окупирав е знак дека опасноста поминува.
Во песната „Synchronicity“ на бендот The Police, го слушаме Стинг како пее за „принципот на поврзување поврзан со невидливото“. Ако размислиме за тоа, ќе разбереме што е овој принцип во синхрониците на последните денови. Еве го: нема шанси земјите населени со неслободни луѓе да бидат поуспешни и попочитувани од земјите населени со слободни луѓе.
Причините има многу, но главната е што слободните луѓе постојано измислуваат нови работи и нови начини на живеење. Во мирни времиња, оваа креативност води до мирен просперитет. Во тешки времиња, тоа води до брзо надминување на кризите и (не најмалку) до победа над оние земји чии лидери мислат дека лидерството е да се удираат луѓе преку глава. Но, како што истакна и Двајт Ајзенхауер, „ова е атентат, а не лидерство“.