Референдум со далекусежни последици
Во Швајцарија денес се одржува референдум за воведување горна граница на бројот на жители. Предлогот предвидува населението да не ја надмине бројката од 10 милиони до 2050 година. Со актуелна бројка од над 9,1 милион жители, исходот може да ја обврзе владата да ја ограничи имиграцијата во рок од четири години доколку продолжи брзиот раст.
Анкетите на јавноста укажуваат на мала предност на противниците, но резултатот веројатно ќе биде тесен. Биралиштата се затвораат напладне по средноевропско време, а првичните резултати ќе бидат објавени набрзо потоа; за целосна слика може да бидат потребни неколку часа.
Гласањето, овозможено од системот на директна демократија, отвора прашање без преседан за современа развиена економија и ја поларизира домашната политика – во период кога имиграцијата е тема што го поттикнува популизмот и во Европа и во САД.
Што предвидува иницијативата
Иницијативата бара до 2050 година населението да не ја надмине границата од 10 милиони жители. Доколку се прифати, тоа би поставило долгорочна кочница за економскиот потенцијал и би фрлило сенка врз статусот на Швајцарија како стабилна инвестициска дестинација во Европа.
Аргументи на поддржувачите
Поддржувачите, предводени од десничарската Швајцарска народна партија (SVP), тврдат дека земјата „останува без простор“ и дека лимитот е потребен поради:
- високите наеми и притисокот врз домувањето,
- преполните возови и инфраструктура,
- ширењето на градовите во алпските предели и загрозувањето на природната средина.
Аргументи на противниците
Против иницијативата се владата, мнозинството во парламентот и голем број бизнис-лидери, кои ја нарекуваат „иницијатива за хаос“. Нивните предупредувања опфаќаат:
- успорување на економската експанзија,
- ограничен пристап до квалификувана работна сила,
- ризик за односите со Европската унија (ЕУ), особено за договорот за слободно движење на лица.
Особено е чувствителна т.н. „клаузула за гилотина“, поради која укинувањето на слободното движење може автоматски да повлече и укинување на други билатерални договори – со можни последици за пристапот на швајцарските извозници до единствениот пазар на ЕУ.
„Слободното движење на лица е клучна компонента на нашите односи,“ изјави портпарол на Европската комисија. „Врз таа основа ќе го разгледаме исходот од ова гласање.“
Економски проценки
Според економистите на Bloomberg, Жан Далбард и Антонио Баросо, при потенцијален раст од околу 1,7%, строг лимит на населението би можел да го намали растот на околу 1,3% во раните 2030-ти, ограничувајќи ја понудата на труд и иновациите. До 2050 година, тоа би оставило потенцијалниот БДП околу 2% (приближно 20 милијарди швајцарски франци) понизок од тековните процени и би фрлило сенка врз идните односи со ЕУ.
Студија нарачана од владата проценува дека мерката би можела да го намали економскиот производ за до 12% до крајот на векот, при што недостигот од стручни кадри особено би се влошил во здравството, угостителството, ИТ и градежништвото.
Бизнис климата и перцепцијата на инвеститорите
Гласањето претставува уште еден тест за инвеститорите навикнати на швајцарската стабилност. Пред помалку од девет месеци, избирачите ја одбија иницијативата за 50% данок на наследство за најбогатите – предлог кој, слично, ја доведуваше во прашање деловната привлечност на земјата. Грижите поради вакви политики можеби придонесоа Хонг Конг минатата година првпат да ја надмине Швајцарија како најголем глобален центар за управување со богатство (според „Бостон консалтинг груп“).
Историски, швајцарските гласачи често се приклонети кон бизнис-интересите: данокот на наследство беше одбиен со 78%, а и иницијативи за повеќе задолжителни слободни денови и национална минимална плата претходно беа отфрлени. Сепак, овој пат исходот не е извесен, и покрај јавното противење на корпоративни лидери кои нагласуваат дека регрутирањето кадар од странство е клучно.
„Швајцарија не може сама да ги задоволи потребите за брилијантни умови,“ изјави Северин Шван, претседател на „Роше“. Петер Шпулер, претседател на „Штадлер раил“, предупреди дека одобрувањето на лимитот би ја ставило земјата на „опасен пат“.
Безбедносен и општествен контекст
Иницијативата се потпира на широко распространета скепса кон имиграцијата. Таа можеше дополнително да биде засилена од исламистички напад со нож во Винтертур помалку од три недели пред гласањето. Инцидентот, кој истражителите го квалификуваа како „терористички“, може да влијае на расположението на избирачите, особено затоа што се случи по објавувањето на последните анкети.
Паралелен референдум: цивилна наспроти воена служба
Покрај ова прашање, швајцарските гласачи одлучуваат и за втора иницијатива – отежнување на можноста младите мажи да ја избегнат воената обврска преку граѓанска (цивилна) служба. Владата предлага построги правила за да обезбеди доволен кадар за армијата, што отвори жива дебата во услови на растечки геополитички тензии.
„Ова не е за да се наслика мрачна слика или да се вклучи аларм,“ изјави генерал-потполковник Бенедикт Роос, шеф на швајцарската армија. „Но мора да признаеме дека ситуацијата во Европа и во светот се промени.“
Првичните резултати од двата референдума се очекуваат веднаш по затворањето на биралиштата. Доколку иницијативата за лимитирање на населението биде усвоена, владата ќе мора брзо да предложи мерки – пред сè во имиграциската политика – за усогласување со новата уставна рамка. Во спротивно, вниманието ќе се префрли кон адресирање на причините за притисоците врз домувањето, инфраструктурата и пазарот на труд преку други политики.