Додека модерната превенција од шумски пожари се потпира на сателити, дронови и вештачка интелигенција, на планинските падини во Јужна Каталонија, на околу 130 километри од Барселона, се применува едно сосема поинакво, древно решение. Стадо спасени магариња дејствува како ефикасна жива одбрана против огнените стихии.
Преку непрофитната организација „Tivissa Donkey Firefighters“, локални ентузијасти спасуваат малтретирани и напуштени магариња и ги ангажираат како „пожарникари“. Нивната задача е едноставна, но клучна – пасејќи ја лесно запаливата сува вегетација, овие животни создаваат природни бариери и значително го забавуваат ширењето на огнот во сувиот медитерански крајбрежен појас.
Од личен експеримент до сериозен проект
Идејата за овој проект се родила кај Џоан Седо Санс во 2013 година, откако голем пожар избувнал во близина на неговиот имот. Тој одлучил да провери дали магарињата можат ефикасно да го исчистат густото и суво раслинје. „Изедоа апсолутно сè“, се присетува тој.
Она што започнало како експеримент во 2020 година, денес е сериозна иницијатива со стадо од 62 магариња кои со својот огромен апетит редовно ги расчистуваат приватните и јавните земјишта. Меѓу нив се магарето Роберто, кое било спасено од кланица бидејќи веќе не победувало на трки, како и Палома, која пристигнала дебела и малтретирана, хранета со шеќер и кекси. Денес, сите тие имаат достоинствен живот, ветеринарна нега и дополнителна храна обезбедена од локалните земјоделци.
Зошто токму магариња?
Професорот д-р Џорди Бартоломе Филела, експерт за екологија од Универзитетот Аутонома во Барселона (UAB), објаснува дека магарињата се идеален избор бидејќи најмногу јадат сува трева – токму онаа растителна биомаса која најбрзо се пали во лето.
„Она што го прават магарињата, не можат да го направат ниту козите ниту овците. Тие се потешки, па со својата тежина дополнително го газат тлото. На тој начин го кршат и раздробуваат слојот од суви лисја кој на огнот му служи како автопат за брзо ширење“, објаснува основачот Седо Санс.
Проектот има одлична соработка и со специјалната пожарникарска единица „GRAF“. Пожарникарите ги пробиваат патиштата низ планините, а магарињата потоа ги одржуваат чисти. Овие патеки подоцна служат за лесно развлекување на противпожарните црева во случај на криза.
Враќање на традицијата во ера на климатски промени
Потребата од вакви алтернативни решенија станува сè поитна. Откако Европа се соочи со катастрофални пожари, експертите предупредуваат дека без големите тие билки да бидат изедени од животните, огнот порано или подоцна ќе ги „проголта“ сите наеднаш, со тешки последици по здравјето и емисија на милиони тони јаглерод во атмосферата.
Слични иницијативи веќе се будат низ цела Шпанија:
- Андалузија: Проектот „El Burrito Feliz“ користи магариња околу Националниот парк Доњана уште од 2014 година.
- Галиција: Се враќаат диви коњи како природни косилки.
- Каталонија: Проектот „Ramats de Foc“ (Ватрени стада) ги поврзува овчарите со пожарникарите, а производите од тие стада носат специјална ознака за поддршка на купувачите.
Иако науката потврдува дека ваквата контролирана испаса е најевтината офанзива против пожарите, државната поддршка сè уште е минимална. Седо Санс истакнува дека во моментов се плаќаат само 70 до 80 евра по хектар за вакво одржување, што е недоволно, па тие засега опстојуваат исклучиво преку донации.