Владата на Црна Гора подготвува нов, значително построг систем за издавање дозволи за престој и работа на странци. Главната цел на овие реформи е засилување на контролата врз работодавците, подобра наплата на даноците и придонесите, како и усогласување на домашната легислатива со правилата на Европската Унија.
Клучна промена: МУП издава, Заводот за вработување проверува
Според новата стратегија, Црна Гора ќе воведе единствена дозвола за привремен престој и работа. Додека Министерството за внатрешни работи (МУП) и понатаму ќе ги прима и обработува барањата, дозволата нема да може да се издаде без задолжителна позитивна согласност од Заводот за вработување.
Заводот ќе има задача детално да процени дали се исполнети условите за пристап на странецот до пазарот на труд. Оваа проверка ќе ги опфаќа:
- Реалните потреби на пазарот на труд;
- Исполнетоста на условите од страна на работодавачот;
- Евентуалните забрани за вработување и расположливите квоти.
Владата планира оваа област да ја уреди со посебен закон за вработување на странци, кој јасно ќе ги разграничи надлежностите меѓу МУП, Заводот за вработување и Министерството за труд. Посебен дел од прописите ќе се однесува на граѓаните на ЕУ, кои по влезот на Црна Гора во Унијата ќе бидат ослободени од класичниот режим на работни дозволи.
Крај за работата „на црно“: Вужуелна контрола преку дигитално поврзување
Наместо досегашната пракса каде проверката се завршуваше само на поднесената хартиена документација, новиот систем предвидува широка електронска размена на податоци меѓу државните институции во реално време:
- Даночната управа ќе овозможи итен увид во даночните обврски на работодавачот, неговото финансиско работење, како и статусот во Централниот регистар (стечај, ликвидација).
- Фондот за здравствено осигурување ќе обезбедува податоци за социјалното осигурување на работниците.
- Инспекторатот за труд ќе доставува информации за претходно утврдени неправилности кај конкретниот работодавец.
Рекрден пораст: Бројот на дозволи речиси удвоен за четири години
Потребата од итни и построги мерки доаѓа по енормниот раст на бројот на странски работници во земјата. Податоците покажуваат дека бројот на издадени дозволи во период од четири години е зголемен за над 97 проценти:
| Година | Број на издадени дозволи за странци |
| 2021 | 20.580 |
| 2022 | 29.319 |
| 2023 | 38.943 |
| 2024 | 38.019 |
| 2025 | 40.567 (историски рекорд) |
Трендот продолжува и во тековната 2026 година, каде само до 1 јуни веќе се издадени дополнителни 14.778 дозволи.
Прашање вредно 60 милиони евра
Со сегашниот закон, работодавачот е должен во рок од 24 часа од издавањето на дозволата да склучи договор со странецот и да го пријави на задолжително социјално осигурување. Сепак, Владата отворено го поставува прашањето — колку од овие пари навистина завршуваат во буџетот?
Според математичките пресметки на Владата, со околу 40.000 издадени дозволи и минимални месечни давачки од 120 евра по работник, во буџетот би требало да се слеваат околу 4,8 милиони евра месечно, односно близу 60 милиони евра годишно. Новиот систем на вкрстени контроли треба да спречи фискални загуби и да ја елиминира нелојалната конкуренција на пазарот на труд.